प्रकाशित मिति : २९ जेष्ठ २०८३, शुक्रबार
“Elon Musk in 2017. ” by jurvetson is licensed under CC BY 2.0 
.
विश्वकै धनाढ्य एलन मस्कको रकेट तथा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स कम्पनी स्पेसएक्सले सेयर बजारमा प्रवेश गरेको पहिलो दिनमै नयाँ इतिहास रचेको छ। शुक्रबार सेयर कारोबारको पहिलो दिन कम्पनीको सेयर मूल्यमा भारी वृद्धि भएसँगै ५४ वर्षीय मस्क विश्वकै पहिलो ‘ट्रिलियनेर’ बनेका छन्।
यस ऐतिहासिक सुरुवातले विश्वमा अति-सम्पन्नताको नयाँ युग भित्र्याएको छ भने अर्कोतर्फ आर्थिक असमानताको खाडललाई थप फराकिलो बनाइदिएको छ।
कारोबारको पहिलो दिन बजार बन्द हुँदा स्पेसएक्सको सेयर मूल्य १६१.११ डलर पुगेको छ, जुन यसको आईपीओ मूल्यभन्दा झन्डै २० प्रतिशत बढी हो। स्पेसएक्सको कुल बजार मूल्याङ्कन २ ट्रिलियन डलर भन्दा माथि पुगेको छ।
आइपिओपछि मस्कसँग स्पेसएक्सको करिब ६.४ बिलियन कित्ता सेयर रहेको छ, जुन कम्पनीको कुल सेयरको झन्डै आधा हिस्सा हो। यो वृद्धिसँगै मस्कको कुल सम्पत्ति १.२ ट्रिलियन डलर पुगेको छ, जसमा उनको इलेक्ट्रिक कार कम्पनी टेस्ला र अन्य स्टार्टअपहरूको सेयर समेत समावेश छ।
आफ्नो यो ऐतिहासिक सफलतापछि मस्कले सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’ मा लेख्दै स्पेसएक्सका टोलीप्रति शब्दमा व्यक्त गर्न नसकिने गहिरो माया रहेको बताएका छन्।
स्पेसएक्सले बिहीबार प्रतिसेयर १३५ डलर आइपिओ मूल्य तय गर्दै कम्पनीको प्रारम्भिक मूल्याङ्कन १.७७ ट्रिलियन डलर राखेको थियो, जसले विश्व बजारका अघिल्ला सबै रेकर्डहरू तोडिदिएको थियो। शुक्रबार मध्यान्नभन्दा अगाडि प्रतिसेयर १५० डलरबाट सुरु भएको कारोबारमा देखिएको उत्साहले वाल स्ट्रिटमा कम्पनीको मूल्याङ्कनलाई लिएर भइरहेका आशंका र आलोचनाहरूलाई तत्कालका लागि शान्त पारिदिएको छ।
लगानीकर्ताहरू स्पेसएक्सको सेयर किन्न झुम्मिए पनि कम्पनी अझै नाफामा गइसकेको छैन। एआई प्रविधिमा बढेको खर्चका कारण कम्पनीले गत वर्ष ४.९ बिलियन डलर घाटा ब्यहोरेको थियो, जबकि सन् २०२४ मा ७९१ मिलियन डलर नाफा कमाएको थियो। गत वर्ष कम्पनीको आम्दानी १८.७ बिलियन डलर थियो।
मस्कले सन् २००२ मा स्थापना गरेको स्पेसएक्सले आंशिक रूपमा पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने रकेट र ग्रामीण क्षेत्र, एअरलाइन्स तथा युक्रेनी सेनालाई इन्टरनेट सेवा दिने ‘स्टारलिंक’ सेटलाइटमार्फत अन्तरिक्ष उद्योगमा क्रान्ति ल्याएको छ। यसै वर्ष स्पेसएक्सले मस्ककै एआई स्टार्टअप ‘एक्स एआई’ लाई पनि आफूमा गाभेको थियो, जसले ‘ग्रोक’ च्याटबट बनाएको छ।
स्पेसएक्सको यो धमाकेदार सुरुवातले यसै वर्ष आइपिओमा जाने तयारी गरिरहेका अन्य दुई एआई जायन्टहरू एन्थ्रोपिक र ओपनएआईका लागि पनि उत्साहजनक वातावरण बनाएको छ, जसको मूल्याङ्कन १ ट्रिलियन डलरको नजिक छ।
यो आइपिओले एलन मस्कलाई मात्र नभई कम्पनीका वर्तमान र पूर्व कर्मचारीहरूलाई पनि ठूलो झट्कामा धनी बनाएको छ। विश्लेषणहरूका अनुसार स्पेसएक्सका ४,४०० भन्दा बढी कर्मचारीहरू यो आइपिओमार्फत मिलियनेर बन्नेछन्, जसमा करिब ४०० जनाको सम्पत्ति १०० मिलियन डलरभन्दा बढी हुनेछ।
साथै यो ऐतिहासिक सम्झौताको व्यवस्थापन गर्ने मुख्य बैंकहरू गोल्डम्यान स्याक्स र मोर्गन स्ट्यान्लीले मात्रै ५०० मिलियन डलरको शुल्क पूलबाट २० प्रतिशत अर्थात् जनही १००/१०० मिलियन डलर कमाएका छन्, जसले गर्दा अस्थिर बजारमा ऐतिहासिक आइपिओ सफलतापूर्वक सम्पन्न भएकोमा बैंकिङ क्षेत्रमा ठूलो राहत मिलेको छ।