प्रकाशित मिति : ८ जेष्ठ २०८३, शुक्रबार
मे २१, २०२६ मा अमेरिकी नागरिकता तथा आप्रवासन सेवा (युएससीआईएस) ले पोलिसी मेमो जारी गर्दै इमिग्रेशन एन्ड नेशनलिटी एक्ट (आईएनए) को धारा २४५ अन्तर्गत एडजस्टमेन्ट अफ स्टाटस (ग्रिनकार्ड) आवेदनलाई कसरी हेर्ने भन्ने विषयमा व्यापक नीति स्पष्ट गरेको छ। यस मेमोको मुख्य सन्देश अत्यन्त स्पष्ट छ: एडजस्टमेन्ट अफ स्टाटस कुनै अधिकार होइन, बरु “विवेकाधीन तथा प्रशासनिक कृपा” को कार्य हो, र कागजी रूपमा योग्य देखिएका आवेदकहरूले पनि स्वचालित स्वीकृतिको अपेक्षा गर्नु हुँदैन।
यो मेमो औपचारिक नियम परिवर्तनको रूपमा नभई “स्मरणपत्र” का रूपमा प्रस्तुत गरिएको भए पनि यसको व्यवहारिक प्रभाव अत्यन्त गम्भीर हुन सक्छ। प्रत्येक वर्ष रोजगार–आधारित तथा परिवार–आधारित श्रेणीमार्फत फारम आई–४८५ दायर गर्ने लाखौं मानिसहरूका लागि यसले युएससीआईएसले अब तजविजको प्रयोग अझ कडाइका साथ लागू गर्ने संकेत दिएको छ।
साथै, अमेरिकाभित्रबाट एडजस्टमेन्ट गर्नुको सट्टा विदेशस्थित अमेरिकी दूतावासमार्फत आप्रवासी भिसा लिने गरी कन्सुलर प्रोसेसिङ गर्ने प्रक्रियालाई प्राथमिकता दिने नीति पनि यसले झल्काउँछ।
मुख्य तर्क
यस मेमोको केन्द्रमा रहेको सिद्धान्त दशकौँदेखिको कानुनी प्रावधानमा आधारित भए पनि अहिले युएससीआईएसले त्यसलाई औपचारिक रूपमा आफ्नो निर्णय प्रक्रियाको आधार बनाएको छ।
युएससीआईएसका अनुसार एडजस्टमेन्ट “असाधारण राहत” हो। विभिन्न मुद्दाहरू उद्धृत गर्दै युएससीआईएसले एडजस्टमेन्टलाई यस्तो प्रक्रिया भनेको छ, जसले आवेदकलाई देश नछोडीकनै ग्रीन कार्ड प्राप्त गर्ने अवसरस्वरूप सामान्य कन्सुलर भिसा प्रक्रिया “छोड्ने” सुविधा दिन्छ। युएससीआईएसका अनुसार यो सामान्य प्रक्रिया बाहिरको विशेष सुविधा भएकाले यसलाई असाधारण राहतका रूपमा हेर्नुपर्छ।
यो प्रक्रिया कन्सुलर प्रोसेसिङलाई प्रतिस्थापन गर्न बनाइएको थिएन। मेमोले बारम्बार जोड दिएको छ: अमेरिकी संसदले गैर–आप्रवासी तथा पारोलीहरूलाई आफ्नो अस्थायी उद्देश्य समाप्त भएपछि अमेरिका छोड्ने र स्थायी बसोबास चाहिएको अवस्थामा विदेशबाट इमिग्रान्ट भिसा प्रक्रिया पूरा गर्ने अपेक्षा गरेको थियो।
आवेदकले नै आफ्नो पक्ष प्रमाणित गर्नुपर्छ। मुद्दाहरू उद्धृत गर्दै मेमोले युएससीआईएस अधिकारीहरूलाई सकारात्मक र नकारात्मक पक्षको सन्तुलन गरेर मात्र निर्णय गर्न निर्देशन दिएको छ।
के नयाँ छ ? र के छैन?
कानुनी रूपमा हेर्दा यस मेमोमा धेरै नयाँ कुरा छैन। “कृपाको विषय” भन्ने अवधारणा झन्डै ५० वर्ष पुरानो हो, र अमेरिकी सर्वोच्च अदालतले पनि पटेल (२०२२) तथा सान्तोस–जाकारिया विरुद्ध गार्ल्याण्ड (२०२३) मा यसलाई दोहोर्याइसकेको छ। तर अहिले पहिलोपटक युएससीआईएसले यसलाई औपचारिक नीति तथा निर्णय मार्गनिर्देशनका रूपमा प्रस्तुत गरेको हो।
यस मेमोको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण नयाँ पक्ष भनेको अमेरिकामा बसेर ग्रिनकार्ड पाउनका लागि एडजस्टमेन्ट गर्ने निर्णयलाई नै सम्भावित “नकारात्मक कारक” का रूपमा हेर्न सकिने कुरा हो। युएससीआईएसका अनुसार विशेषगरी विदेशबाट सामान्य इमिग्रान्ट भिसा प्रक्रिया गर्न सकिने अवस्थामा कुनै गैर–आप्रवासी वा परोलीले आफ्नो अपेक्षित समयपछि अमेरिका नछोडी एडजस्टमेन्ट गर्न खोजेमा त्यो कंग्रेसको अपेक्षाविपरीत हुन सक्छ।
अर्थात् अब अमेरिकाभित्र एडजस्टमेन्ट गर्ने निर्णयलाई पनि युएससीआईएस अधिकारीहरूले आवेदकविरुद्ध विचार गर्न सक्ने सम्भावना बढेको छ।
महत्त्वपूर्ण अपवादहरू
यद्यपि मेमोको भाषा कडा देखिए पनि यसमा केही महत्त्वपूर्ण अपवादहरू राखिएका छन्।
डुअल इन्टेन्ट अर्थात् भिसामा दोहोरो आशय सुरक्षित छ। युएससीआईएसले स्पष्ट रूपमा एच–१बी तथा एल–१ जस्ता डुअल इन्टेन्ट भिसा धारकहरूले इमिग्रान्ट अभिप्राय राख्दै पनि वैध गैर–आप्रवासी स्टाटस कायम राख्न सक्ने मान्यता दोहोर्याएको छ। तर मेमोले “केवल वैध स्टाटस कायम राख्नु मात्र अनुकूल विवेकका लागि पर्याप्त नहुन सक्छ” भन्ने चेतावनी पनि दिएको छ।
केही श्रेणीहरूमा एडजस्टमेन्ट मात्र एकमात्र बाटो हो भन्ने स्वीकार गरिएको छ। युएससीआईएसले केही इमिग्रान्ट श्रेणीहरूमा एडजस्टमेन्ट अफ स्टाटस नै स्थायी बसोबास प्राप्त गर्ने एकमात्र माध्यम हुन सक्ने कुरा स्वीकार गरेको छ।
नन–डिस्क्रेशनरी एडजस्टमेन्टमा असर पर्दैन। क्युबन एडजस्टमेन्ट एक्ट, नाकार, एचआरआइएफए, तथा आईएनए धारा २०९ अन्तर्गत शरणार्थी वा एसाइलम प्राप्त व्यक्तिको एडजस्टमेन्ट जस्ता केही श्रेणीहरूमा युएससीआईएसले विवेकाधीन सन्तुलन परीक्षण लागू नगरी कानुनी योग्यताका आधारमा स्वीकृति दिनैपर्ने हुन्छ।
भावा (हिंसा विरुद्ध महिला ऐन) अन्तर्गत स्वयं–पेटिसन गर्ने आवेदकहरू तथा आईएनए धारा २४५(एच), २४५(आई), र २४५(एम) अन्तर्गतका आवेदकहरूको विशेष सुरक्षा यथावत् राखिएको छ।
व्यवहारिक प्रभाव
यस मेमोले रोजगार–आधारित तथा परिवार–आधारित एडजस्टमेन्ट आवेदकहरूका लागि धेरै महत्त्वपूर्ण असर पार्न सक्छ।
ईबी–१, ईबी–२, तथा ईबी–३ जस्ता रोजगार–आधारित आवेदकहरू, विशेषगरी एच–१बी वा एल–१ स्टाटसमा रहेका व्यक्तिहरूले अब थप सकारात्मक प्रमाणहरू प्रस्तुत गर्नुपर्ने हुन सक्छ। पारिवारिक सम्बन्ध, अमेरिकामा बसोबासको अवधि, कर तिरेको इतिहास, सामुदायिक योगदान, तथा राम्रो नैतिक चरित्र जस्ता पक्षहरू अझ महत्त्वपूर्ण बन्न सक्छन्।
स्टाटस उल्लङ्घनको इतिहास भएका व्यक्तिहरू — जस्तै ओभरस्टे, अनधिकृत रोजगारी, वा भिसा श्रेणीसँग नमिल्ने गतिविधि — युएससीआईएसको कडा परीक्षणको सामना गर्न सक्छन्। मेमोले प्रवेशपछि गरिएको गतिविधि भिसाको उद्देश्यसँग मेल खान्छ कि खाँदैन भन्ने विषयलाई विशेष रूपमा परीक्षण गर्न निर्देशन दिएको छ।
विदेशबाट कन्सुलर प्रोसेसिङ गर्न सक्ने आवेदकहरूलाई “किन एडजस्टमेन्ट रोजियो?” भन्ने प्रश्न पनि सोधिन सक्ने सम्भावना बढेको छ।
यद्यपि एउटा महत्त्वपूर्ण सुरक्षा अझै कायम छ: युएससीआईएसले विवेकाधीन आधारमा अस्वीकृति गर्दा सकारात्मक र नकारात्मक पक्षहरू स्पष्ट रूपमा व्याख्या गर्नुपर्छ। यसले मोसन टु रिओपन, मोसन टु रिकन्सिडर, वा अन्य पुनरावलोकन प्रक्रियाका लागि आधार सुरक्षित राख्छ।
“असामान्य वा उत्कृष्ट सकारात्मक पक्ष” को मापदण्ड
यस मेमोको सबैभन्दा प्रभावशाली भागमध्ये एक भनेको म्याटर अफ ब्लासबाट लिइएको “असामान्य वा अझ उत्कृष्ट सकारात्मक पक्षहरू” को भाषालाई पुनर्जीवित गर्नु हो। यदि आवेदकसँग नकारात्मक कारकहरू छन् भने तिनलाई सन्तुलन गर्न अत्यन्त बलियो सकारात्मक पक्षहरू प्रस्तुत गर्नुपर्ने हुन सक्छ। केवल “नकारात्मक इतिहास नभएको” कुरा मात्र पर्याप्त नहुने संकेत युएससीआईएसले दिएको छ।
अब के हेर्नुपर्नेछ?
मेमोको अन्त्यमा युएससीआईएसले भविष्यमा “विशेष एडजस्टमेन्ट श्रेणीहरू वा विशेष समूहहरूका लागि थप नीति मार्गनिर्देशन जारी गर्न सकिने” उल्लेख गरेको छ। यसले पीएम–६०२–०१९९ लाई सम्भवतः भविष्यमा आउने अझ विस्तृत र कडा नीतिहरूको आधारभूत ढाँचा दस्तावेजका रूपमा देखाउँछ।
यद्यपि यस मेमोले औपचारिक नियम परिवर्तन गरेको छैन, युएससीआईएस अधिकारीहरूलाई विवेक प्रयोग गर्दा कडा दृष्टिकोण अपनाउन निर्देशन दिएकोले यसको व्यवहारिक प्रभाव निकै ठूलो हुन सक्छ।
निष्कर्ष
यो मेमोले नयाँ कानुन बनाएको होइन। यसले पहिलेका अदालतका निर्णयहरूलाई एउटै नीति दस्तावेजमा समेटेर युएससीआईएस अधिकारीहरूलाई एडजस्टमेन्ट अफ स्टाटस आवेदनमा अझ कडा विवेकाधीन परीक्षण लागू गर्न निर्देशन दिएको हो। विशेषगरी अमेरिकाभित्र एडजस्टमेन्ट गर्नुको सट्टा कन्सुलर प्रोसेसिङ गर्न सकिने अवस्थामा युएससीआईएसले थप शंका र परीक्षण गर्न सक्ने संकेत दिएको छ।
अबको मुख्य सन्देश स्पष्ट छ: केवल कानुनी योग्यता पुग्नु पर्याप्त छैन। आवेदकहरूले आफ्नो सकारात्मक पक्ष, योगदान, राम्रो चरित्र, र अमेरिकासँगको सम्बन्धलाई बलियो रूपमा प्रमाणित गर्नुपर्ने समय आएको छ।
(यो सामग्री सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध युएससीआईएस नीति मेमो, अदालतका निर्णयहरू तथा विद्यमान अध्यागमन कानुनको विश्लेषणमा आधारित समाचार तथा जानकारीमूलक उद्देश्यका लागि तयार गरिएको हो। यो कुनै कानुनी सल्लाह होइन। व्यक्तिगत अध्यागमन अवस्था, आवेदन, वा कानुनी विकल्पसम्बन्धी निर्णय लिनुअघि योग्य अध्यागमन वकिल वा अधिकृत कानुनी विशेषज्ञसँग परामर्श गर्नु उपयुक्त हुन्छ।)