आज विश्व फुटबलले देखिरहेको नर्वेको सुनौलो पुस्ता संयोगले बनेको होइन । यसको जग दुई दशकभन्दा लामो योजना, पूर्वाधारमा ठूलो लगानी र बाल खेलाडी प्रशिक्षणमा गरिएको क्रान्तिले तयार पारेको हो ।
News Summary
Generated by OK AI. Editorially reviewed.
- नर्वेली फुटबल टोली दुई दशक लामो योजना, पूर्वाधार विकास र युवा प्रशिक्षणमा गरिएको क्रान्तिपश्चात् विश्वकपको क्वार्टरफाइनलमा पुगेको छ।
- सन् २००० यता कृत्रिम मैदानमा गरिएको ठूलो लगानीले हिउँका कारण अवरुद्ध हुने नर्वेको फुटबललाई बाह्रै महिना चल्ने खेलमा परिणत गरिदिएको छ।
- खेलाडी विकासमा स्थानीय क्लबदेखि राष्ट्रिय महासंघसम्मको एकीकृत संरचना र जुवा कम्पनीको आम्दानीमार्फत प्राप्त आर्थिक सहयोग नर्वेको सफलताको मुख्य आधार बनेको छ।
कुनै समय हिउँ र चिसो मौसमका कारण फुटबललाई वर्षको केही महिना मात्र खेलिने खेल मानिन्थ्यो । विश्वकपमा नर्वेको चर्चा हुँदा सन् १९९८ को इतिहास दोहोरिन्थ्यो। फुटबलभन्दा शीतकालीन खेलका लागि बढी चिनिने यो देश अहिले विश्वकपको क्वार्टरफाइनलमा छ ।
नर्वेले अन्तिम ३२ मा आइभरी कोस्ट र अन्तिम १६ मा पाँच पटकको विश्वविजेता ब्राजिललाई हराइसकेको छ । अब सेमिफाइनल प्रवेशका लागि इंग्ल्यान्डसँग भिड्दैछ ।
यस सफलताको अगाडि देखिने दुई ठूला अनुहार हुन्– एर्लिङ हालान्ड र मार्टिन ओडेगार्ड ।
म्यान्चेस्टर सिटीका गोल मेसिन हालान्डले जारी विश्वकपमा सात गोल गरिसकेका छन् । ओडेगार्ड आर्सनल र नर्वे दुवै टोलीका कप्तान हुन् । तर नर्वेको यो ऐतिहासिक यात्रालाई केवल यी दुई खेलाडीको कथा मान्नु ठूलो भूल हुनेछ ।
विश्वकपका लागि नर्वेको २६ सदस्यीय टोलीमध्ये १७ खेलाडी युरोपका चार ठूला लिग इङ्लिस प्रिमियर लिग, जर्मन बुन्डेसलिगा, स्पेनिस ला लिगा र इटालियन सिरी ‘ए’ मा खेल्छन् ।
यीमध्ये अधिकांश खेलाडी एउटै योजनाबद्ध फुटबल प्रणालीबाट हुर्किएका हुन् ।
आज विश्व फुटबलले देखिरहेको नर्वेको सुनौलो पुस्ता संयोगले बनेको होइन । यसको जग दुई दशकभन्दा लामो योजना, पूर्वाधारमा ठूलो लगानी र बाल खेलाडी प्रशिक्षणमा गरिएको क्रान्तिले तयार पारेको हो ।
हिउँले रोक्ने फुटबललाई कृत्रिम मैदानले बाह्रै महिना चलायो
नर्वेली फुटबल महासंघका खेलाडी विकास प्रमुख हाकोन ग्रोटल्यान्डका अनुसार नर्वेको परिवर्तनका दुई मुख्य आधार छन्– कृत्रिम फुटबल मैदानमा गरिएको लगानी र युवा प्रशिक्षण प्रणालीमा आएको क्रान्ति ।
सन् २००० देखि नर्वेले ठूलो संख्यामा कृत्रिम मैदान निर्माण गर्न थाल्यो । सन् २०१६ देखि २०२५ सम्म मात्रै ५३९ नयाँ कृत्रिम मैदान बने भने थप ५८६ मैदानको पुनर्निर्माण गरियो ।
कठोर जाडो हुने नर्वेका लागि यो सामान्य पूर्वाधार विकास थिएन । यसले देशको फुटबल संस्कार नै परिवर्तन गरिदियो ।
‘नर्वेमा फुटबल गर्मी मौसमको खेलबाट बाह्रै महिना खेलिने खेल बन्यो’ ग्रोटल्यान्ड भन्छन्, ‘हाम्रो समयमा जाडोमा हिउँ र बरफमाथि निकै खराब मैदानमा खेल्नुपर्थ्यो ।’
सन् १९९० को दशकमा नर्वे रक्षात्मक र शारीरिक फुटबलका लागि चिनिन्थ्यो । तर नियमित र समान सतह भएका कृत्रिम मैदानमा वर्षभरि प्रशिक्षण गर्न पाएपछि खेलाडीको प्राविधिक क्षमता विकास हुन थाल्यो ।
त्यसको सबैभन्दा सुन्दर उदाहरण कप्तान मार्टिन ओडेगार्ड हुन् ।
बल नियन्त्रण, पास, खेल बुझ्ने क्षमता र सिर्जनशीलताले नर्वेको फुटबल अब पुरानो रक्षात्मक पहिचानबाट निकै टाढा पुगिसकेको छ ।
ग्रोटल्यान्ड भने मजाक गर्दै भन्छन्, ‘सायद हामी धेरै अगाडि गयौं । अहिले पर्याप्त डिफेन्डर उत्पादन गरिरहेका छैनौं ।’
जुवाबाट आएको अर्बौं रकम खेलकुद पूर्वाधारमा
नर्वे युरोपकै धनी देशमध्ये एक हो । विशाल तेल भण्डारले देशको अर्थतन्त्र बलियो बनाएको छ । तर नर्वेली खेलकुदको विकासमा अर्को रोचक आर्थिक आधार पनि छ– जुवाबाट प्राप्त आम्दानी ।
नर्वेमा सट्टेबाजी कडा रूपमा नियन्त्रित छ । सरकारी स्वामित्वको प्रमुख जुवा कम्पनी नोर्स्क टिपिङ ले आफ्नो आम्दानीको ६४ प्रतिशत खेलकुदलगायत सार्वजनिक उद्देश्यमा उपलब्ध गराउँछ ।
त्यसको ठूलो हिस्सा देशभर खेलकुद पूर्वाधार निर्माणमा प्रयोग हुन्छ ।
सन् २०२६ मा मात्रै नोर्स्क टिपिङबाट खेलकुद पूर्वाधारका लागि दुई अर्ब नर्वेली क्रोनरभन्दा बढी रकम उपलब्ध भएको थियो ।
यही दीर्घकालीन लगानीले गाउँ र साना सहरका बालबालिकालाई पनि गुणस्तरीय मैदानमा वर्षभरि फुटबल खेल्ने वातावरण दियो ।
प्रशिक्षण क्रान्ति
मैदान बनाउनु मात्र पर्याप्त थिएन । नर्वेले खेलाडी कसरी उत्पादन गर्ने भन्ने प्रश्नको उत्तर पनि खोज्यो ।
सन् २०१२ को युरोकपमा छनोट हुन नसकेपछि नर्वेली फुटबल महासंघले आफ्नो युवा खेलाडी विकास प्रणालीमा ठूलो परिवर्तन गर्यो । सन् २०१३ मा ‘लान्डस्लाग्सस्कोलेन’ अर्थात् राष्ट्रिय टोली विद्यालय प्रणाली सुरु भयो ।
यो कुनै एउटा फुटबल एकेडेमी वा फ्रान्सको चर्चित क्लेयरफन्टेनजस्तो केन्द्रीकृत विद्यालय होइन ।
यो त स्थानीय क्लब, क्षेत्रीय फुटबल निकाय, शीर्ष क्लब र राष्ट्रिय फुटबल महासंघलाई एउटै खेलाडी विकास प्रणालीमा जोड्ने राष्ट्रिय संरचना हो ।
ग्रोटल्यान्डका शब्दमा, ‘अन्य देशमा शीर्ष क्लबले प्रतिभा विकास गर्छन् र स्थानीय क्लब रमाइलोका लागि मात्र खेल्छन् भन्ने हुन सक्छ । नर्वेमा सबै एउटै यात्रामा छन् ।’
ब्राजिलविरुद्ध २–१ को ऐतिहासिक जितमा मैदान उत्रिएका १५ खेलाडीमध्ये १४ जनाले नर्वेको युवा राष्ट्रिय टोलीबाट खेलेका थिए । तीमध्ये ११ खेलाडी १५ वा १६ वर्षमुनिको उमेरदेखि नै राष्ट्रिय टोली विद्यालयको विकास प्रणालीमा थिए ।
विश्वकपअघि नर्वेली खेलाडीले आफ्नो पहिलो क्लबको जर्सी लगाएर सामूहिक तस्बिर खिच्नु पनि यही प्रणालीप्रतिको सम्मान थियो ।
१२ वर्षसम्म आफ्नै क्लबमा रहन्छन् खेलाडी
इंग्ल्यान्डमा प्रतिभाशाली बाल खेलाडी आठ वर्षकै उमेरमा प्रिमियर लिग क्लबका एकेडेमीमा पुग्न सक्छन् । नर्वेको दर्शन भने फरक छ ।
बालबालिका १२ वर्षको उमेरसम्म स्थानीय क्लबमै बस्छन् । उनीहरूका लागि अवसरको ढोका छिट्टै बन्द गरिँदैन ।
‘हाम्रो दर्शनको एउटा महत्वपूर्ण पक्ष भनेको कसैका लागि पनि धेरै चाँडो ढोका बन्द नगर्नु हो’ ग्रोटल्यान्ड भन्छन् ।
एर्लिङ हालान्ड त्यसको उत्कृष्ट उदाहरण हुन् ।
हालान्ड १४ वर्षको उमेरदेखि राष्ट्रिय प्रतिभा शिविर र राष्ट्रिय टोली विद्यालयको संरचनामा थिए। तर त्यसबेला कसैले पनि उनलाई आफ्नो उमेर समूहकै उत्कृष्ट खेलाडी बन्छन् भन्ने ठानेका थिएनन् ।
आज उनी विश्व फुटबलका सबैभन्दा खतरनाक स्ट्राइकरमध्ये एक हुन् ।
विश्वको नजर हालान्डका सात गोलमा छ, ओडेगार्डको पास र सिर्जनशीलतामा छ । तर नर्वेको वास्तविक कथा उनीहरूभन्दा धेरै पछाडि सुरु भएको थियो ।
ओडेगार्डलाई देखेपछि बदलियो प्रतिभाको परिभाषा
हालान्डबारे भविष्यवाणी गर्न नसकेका ग्रोटल्यान्डले मार्टिन ओडेगार्डलाई भने बाल्यकालमै फरक खेलाडीका रूपमा देखेका थिए ।
उनले ११ वर्षका ओडेगार्डलाई देख्दा नै यस्तो प्रतिभा पहिले कहिल्यै नदेखेको बताएका छन् ।
युरोपका ठूला क्लबको नजरमा परेका ओडेगार्ड १६ वर्षकै उमेरमा ४० लाख युरोमा स्पेनिस क्लब रियल मड्रिड पुगे ।
रोचक कुरा के छ भने नर्वेको राष्ट्रिय टोली विद्यालयको प्रतिभा विकास दर्शनमा ओडेगार्डको बाल्यकालको प्रभावसमेत परेको छ ।
नर्वेले प्रतिभा नाप्दा केवल गति, बल नियन्त्रण वा शारीरिक क्षमता हेर्दैन ।
‘हाम्रा लागि प्रतिभाशाली खेलाडी भनेको खेललाई सबैभन्दा बढी माया गर्ने खेलाडी हो’ ग्रोटल्यान्ड भन्छन्, ‘आफ्नो विकासको जिम्मेवारी आफैं लिने र टोलीको विकासमा पनि जिम्मेवारी महसुस गर्ने खेलाडी ।’
यही सोच ओडेगार्डबाट प्रेरित भएको उनी बताउँछन् ।
टोलीभन्दा ठूलो कोही छैन
नर्वेको प्रशिक्षण प्रणालीले खेलाडीलाई फुटबल मात्र सिकाउँदैन । सुरक्षा, विश्वास र एकताको भावना पनि सिकाउँछ ।
ग्रोटल्यान्डका अनुसार विश्वकपमा अहिले त्यसैको परिणाम देखिएको छ ।
हालान्ड विश्व फुटबलका सबैभन्दा चर्चित खेलाडीमध्ये एक हुन् । ओडेगार्ड युरोपेली फुटबलका उत्कृष्ट मिडफिल्डर हुन् । तर नर्वेको सफलतामा प्याट्रिक बर्ग, सान्डर बर्ग, एन्टोनियो नुसा, अलेक्जान्डर सोरलोथ, योर्गेन स्ट्रान्ड लार्सेन र ओस्कार बबजस्ता खेलाडीको भूमिका पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ ।
ब्राजिललाई हराएपछि खेलाडी र समर्थकले गरेको ‘भाइकिङ रो’ अहिले नर्वेको एकताको प्रतीक बनेको छ । विश्वकपका रङ्गशालादेखि टाइम्स स्क्वायरसम्म नर्वेली समर्थकले एउटै लयमा त्यसलाई दोहोर्याइरहेका छन् ।
‘त्यो डुंगा खियाउने शैली एकताको प्रतीक हो’ ग्रोटल्यान्ड भन्छन् ।
खेलाडी बनाऊ, ठूला लिगमा पठाऊ
नर्वेको घरेलु लिग अझै युरोपका ठूला लिगको स्तरमा पुगेको छैन । विश्वकप टोलीका केवल चार खेलाडी घरेलु क्लबमा खेल्छन् । तीमध्ये तीन जना बोडो/ग्लिम्टका हुन्।
तर नर्वेले आफ्नो कमजोरी बुझेको छ र त्यसैअनुसार स्पष्ट योजना बनाएको छ । ‘नर्वेली फुटबलको मुख्य उद्देश्यमध्ये एक खेलाडी उत्पादन गरेर ठूला लिगमा पठाउनु हो’ ग्रोटल्यान्ड भन्छन् ।
यससँगै घरेलु लिगको स्तर पनि पछिल्ला वर्षमा सुधारिएको छ । बोडो/ग्लिम्टको युरोपेली यात्राले त्यसको संकेत दिएको छ ।
नर्वेका प्रशिक्षक स्टाले सोलबाकेन भने यसलाई केवल ‘सुनौलो पुस्ता’ भनेर सीमित गर्न चाहँदैनन् ।
उनका अनुसार टोलीमा ३० वर्ष आसपासका अनुभवी खेलाडी छन्, १८ देखि २० वर्षका युवा छन् र करियरको उत्कृष्ट समयमा रहेका खेलाडी पनि छन् ।
‘मलाई थाहा छैन यो एउटा पुस्ता हो कि होइन’ सोलबाकेन भन्छन्, ‘तर यो क्लब र महासंघले गरेको कडा मेहनतको परिणाम हो ।’
२८ वर्षको प्रतीक्षापछि विश्वकपमा नर्वे
नर्वे र स्कटल्यान्डको जनसंख्या लगभग समान छ । दुवै देश सन् १९९८ पछि २८ वर्ष विश्वकपबाट टाढा रहे । तर २०२६ मा कथा फरक बन्यो।
स्कटल्यान्ड समूह चरणबाटै बाहिरियो। नर्वे भने आइभरी कोस्ट र पाँच पटकको विश्वविजेता ब्राजिललाई हराउँदै क्वार्टरफाइनलमा पुगेको छ । अब अगाडि इंग्ल्यान्ड छ ।
विश्वको नजर हालान्डका सात गोलमा छ, ओडेगार्डको पास र सिर्जनशीलतामा छ । तर नर्वेको वास्तविक कथा उनीहरूभन्दा धेरै पछाडि सुरु भएको थियो ।
हिउँमाथि खेल्न बाध्य बालबालिकाका लागि बनाइएका कृत्रिम मैदानबाट, स्थानीय क्लबलाई राष्ट्रिय फुटबल संरचनासँग जोड्ने योजनाबाट, प्रतिभाको ढोका छिट्टै बन्द नगर्ने दर्शनबाट र, खेलाडीलाई ‘तिमी कति छिटो दौडन्छौ ?’ भन्नुभन्दा पनि पहिले ‘तिमी फुटबललाई कति माया गर्छौ ?’ भनेर सोध्ने प्रशिक्षण प्रणालीबाट ।
हालान्ड नर्वेको पोस्टर ब्वाइ हुन् । ओडेगार्ड त्यसका कलाकार हुन् ।
तर विश्वकपमा अहिले देखिएको नर्वे दुई सुपरस्टारले एक रातमा बनाएको टोली होइन, यो दुई दशकभन्दा लामो योजना, लगानी र प्रशिक्षण क्रान्तिले तयार पारेको फुटबल राष्ट्र हो ।
बीबीसीमा प्रकाशित सामग्री