प्रकाशित मिति : २२ चैत्र २०८२, आइतबार
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानमाथि कडा चेतावनी दिँदै ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ तत्काल खोल्न अल्टिमेटम दिएका छन्। उनले समयसीमा नपुगे इरानको ऊर्जा पूर्वाधार र पुलहरूमा ठूलो सैन्य आक्रमण गर्ने धम्की दिएका छन्, जसले मध्यपूर्वमा तनाव थप बढाएको छ।
आइतबार सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसलमार्फत ट्रम्पले इरानको नेतृत्वप्रति आक्रामक टिप्पणी गर्दै कठोर भाषा प्रयोग गरेका थिए। उनले इरानले समयसीमा पालना नगरे गम्भीर परिणाम भोग्नुपर्ने चेतावनी दोहोर्याएका छन्।
यसअघि मार्च २१ मा ट्रम्पले इरानलाई ४८ घण्टाभित्र कुनै पनि अवरोध बिना ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ खोल्न निर्देशन दिएका थिए। उनले त्यसो नगरे अमेरिकाले इरानका विद्युत् केन्द्रहरूमा आक्रमण गरी पूर्ण रूपमा ध्वस्त पार्ने चेतावनी दिएका थिए। प्रारम्भिक पाँच दिनको समयसीमा पछि बढाएर अप्रिल ६ सम्म पुर्याइएको थियो। शनिबार पुनः ४८ घण्टाको अन्तिम चेतावनी दिँदै ट्रम्पले सम्झौता नगरे ठूलो विनाश हुने बताएका थिए।
विश्लेषकहरूका अनुसार नागरिक पूर्वाधारमा आक्रमण अन्तर्राष्ट्रिय कानुनअनुसार युद्ध अपराध मानिन सक्छ, जसले परिस्थितिलाई अझ जटिल बनाउन सक्छ।
यसैबीच, अमेरिकी राजनीतिमा पनि ट्रम्पको अभिव्यक्तिको आलोचना भएको छ। सिनेटर टिम केनले एनबीसी न्युजको ‘मिट द प्रेस’ कार्यक्रममा प्रशासनको भाषा लज्जास्पद र अपरिपक्व भएको टिप्पणी गरेका छन्। उनका अनुसार स्पष्ट रणनीति बिना युद्धतर्फ अघि बढ्नु गम्भीर त्रुटि हो।
उता, अमेरिका र इजरायलका आक्रमणको प्रतिक्रियास्वरूप इरानले विश्वकै महत्वपूर्ण तेल आपूर्ति मार्ग ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’मा जहाजमाथि आक्रमण गर्दै आवागमनमा अवरोध सिर्जना गरेको छ। विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल यही मार्गबाट ओसारपसार हुने भएकाले यसको असर विश्व अर्थतन्त्रमा परेको छ।
तेहरानले ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ मा नियन्त्रण कडा बनाएपछि ऊर्जा, ढुवानी र मलको मूल्य वृद्धि हुन थालेको छ। यसको प्रभाव अमेरिका मात्र नभई विश्वभर, विशेषगरी गरिब र आयातमा निर्भर देशहरूमा गम्भीर रूपमा देखिने अनुमान गरिएको छ।
इरानले अमेरिकासँग कुनै प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष वार्ता नभएको दाबी गरेको छ भने युद्धविरामको प्रस्ताव पनि अस्वीकार गरेको छ। यद्यपि, दुवै पक्षबीच मध्यस्थकर्तामार्फत सन्देश आदानप्रदान भएको स्वीकार गरिएको छ। तर, ती संवादबाट ठोस उपलब्धि के भएको छ भन्ने स्पष्ट छैन।
यसैबीच, गत साता हजारौँ अमेरिकी सैनिक मध्यपूर्वमा तैनाथ गरिएका छन्, जसले सम्भावित सैन्य टकरावको संकेत दिएको छ। युद्ध झन् चर्किँदै गएको अवस्थामा ट्रम्पले केही साताभित्रै द्वन्द्व अन्त्य गर्ने दाबी गरेका छन्, तर ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ नखोली युद्ध अन्त्य गर्न सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने विषयमा उनका अभिव्यक्ति विरोधाभासी देखिएका छन्।
ट्रम्पले यसअघि अमेरिका उक्त जलमार्गमा निर्भर नभएको बताएका थिए भने हालैको सम्बोधनमा ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’बाट तेल प्राप्त गर्ने देशहरूले त्यसको महत्व बुझ्नुपर्ने बताएका छन्।
इरानले भने मित्र राष्ट्रका जहाजहरूका लागि ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ खुला रहेको दाबी गरेको छ। केही जहाजहरू द्वन्द्वकै बीच सुरक्षित रूपमा आवतजावत गरिरहेको बताइएको छ। इरानी अधिकारीहरूले ‘इरानका शत्रुसँग सम्बन्धित जहाजबाहेक अन्यलाई अनुमति दिइने’ बताएका छन्।
ढुवानी क्षेत्रका विज्ञहरूका अनुसार हाल केही जहाजहरूलाई ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ पार गर्न करोडौँ डलर शुल्क तिर्न बाध्य बनाइएको छ। साथै, केही तेल ट्यांकरहरूलाई इरानको रिभोल्युसनरी गार्डको नियन्त्रणमा रहेको साँघुरो मार्ग प्रयोग गर्न बाध्य पारिएको छ।