प्रकाशित मिति : २८ असार २०८३, आइतबार
Photo by Satish Dharmavarapu
झन्डै एक शताब्दीदेखि तोकिएको जेब्रा क्रसिङ बाहिरबाट सडक पार गर्ने कार्यलाई कानुनी रूपमा “जेवाकिङ” भनिन्छ। यो अमेरिकी सहरी क्षेत्रमा एक निषेधित अभ्यासको रूपमा रहँदै आएकोमा हाल यसबारे अमेरिकाभरि एक ठूलो कानुनी परिवर्तन भइरहेको छ।
पैदलयात्री अधिकारवादी समूहहरूको एउटा लक्षित प्रयासबाट सुरु भएको यो अभियान अहिले एउटा मुख्यधाराको कानुनी लहरमा परिणत भएको छ: जेवाकिङलाई अपराधमुक्त बनाउने अभियान। कानुन निर्माताहरूले यी शताब्दीयौं पुराना नियमहरूलाई सुरक्षा उपायका रूपमा भन्दा पनि प्रहरीले बहाना बनाएर सर्वसाधारणलाई रोक्ने हतियारको रूपमा हेर्न थालेका छन्, जसको चपेटामा समानुपातिक रूपमा अल्पसङ्ख्यक समुदाय र कम आय भएका वर्गहरू पर्ने गर्छन्।
पैदल यात्राप्रति अमेरिकाको दृष्टिकोण दुई फरक धारमा विभाजित भएको छ: पैदलयात्रीको “हिँड्ने स्वतन्त्रता” लाई संरक्षण गर्ने राज्यहरू र सवारी साधनको पहिलो अधिकारलाई कडाइका साथ लागू गर्ने राज्यहरू। धेरै राज्यहरूले पैदलयात्रीहरूलाई सडकको बीचबाट बाटो काटेकै भरमा रोकिन वा जरिवानामा पर्नबाट जोगाउन आफ्ना सवारी नियमहरू परिमार्जन गरेका छन्।
सन् २०२० मा भर्जिनिया पैदलयात्रीलाई जेवाकिङ गरेकै आधारमा मात्र प्रहरीले रोक्न नपाउने नियम बनाउने पहिलो राज्य बन्यो। यसले जेवाकिङलाई प्रभावकारी रूपमा दोस्रो दर्जाको अपराधमा परिणत गरिदियो, जसकै आधारमा मात्र प्रहरीले कसैलाई समात्न पाउँदैन। सन् २०२१ मा यसै बाटो पछ्याउँदै नेभाडाले जेवाकिङलाई फौजदारी कसुरबाट हटाएर सामान्य देवानी उल्लंघनमा झारिदियो, जसले गर्दा सडक पार गरेकै भरमा आपराधिक रेकर्ड रहने डर हटेको छ।
क्यालिफोर्नियाको ऐतिहासिक ‘फ्रीडम टु वाक एक्ट’ (हिँड्ने स्वतन्त्रता ऐन) सन् २०२३ देखि लागू भयो। क्यालिफोर्नियामा प्रहरीले जेब्रा क्रसिङ बाहिरबाट बाटो काटेकोमा पैदलयात्रीलाई तबसम्म जरिवाना गर्न पाउँदैन, जबसम्म कुनै सामान्य सचेत व्यक्तिले त्यहाँ दुर्घटनाको तत्काल खतरा रहेको महसुस गर्दैन।
प्रमुख सहरहरूले पनि स्थानीय नगर नियम र विभागीय निर्देशनहरू प्रयोग गरेर पैदलयात्रीहरूलाई दण्डित गर्न बन्द गरिरहेका छन्। सन् २०२४ को अन्त्यतिर न्युयोर्क सहरको काउन्सिलले जेवाकिङलाई आधिकारिक रूपमा वैध बनाउने एक व्यापक विधेयक पारित गर्यो। यो पहललाई सहरको यातायात विभागको ट्राफिक नियमहरूमा औपचारिक रूपमा समावेश गरिएको छ। न्युयोर्कवासीहरूले अब कानुनी रूपमा सडकको बीचबाट वा ट्राफिक बत्ती विपरीत गएर पनि बाटो काट्न सक्छन्।
डेन्भर र कान्सास सहरले सामान्य रूपमा सडकको बीचबाट बाटो काट्दा लाग्ने आपराधिक जरिवानालाई सफलतापूर्वक खारेज गरे। उनीहरूले प्रहरीको स्रोत साधनलाई पैदलयात्रीतर्फ भन्दा लापरवाहीपूर्वक गाडी चलाउनेहरूमाझ केन्द्रित गराएका छन्।
तर केही राज्य र सहरहरुमा तोकिएको जेब्रा क्रसिङ वा रेखा बाहिरबाट बाटो काट्नु अझै पनि सजाययोग्य अपराध नै मानिन्छ। यसरी जथाभाबी बाटो काट्दा लाग्ने जरिवाना रकम स्थानीय नगरपालिकाहरूको नियम अनुसार व्यापक रूपमा फरक पर्ने गर्दछ।
फ्लोरिडा र टेक्सस जस्ता राज्यहरूमा जेवाकिङलाई अवैध ट्राफिक उल्लंघनको रूपमा हेरिन्छ। फ्लोरिडामा यसबापत ३० डलरसम्म जरिवाना र अतिरिक्त अदालतको शुल्क लाग्न सक्छ भने टेक्ससमा सहरको क्षेत्राधिकार र नियम अनुसार यो जरिवाना २०० डलरसम्म पुग्न सक्छ।
त्यस्तै, एरिजोनामा यस सम्बन्धी नियमहरू निकै कडाइका साथ लागू गरिन्छ। त्यहाँ सामान्य जरिवाना २५० डलरसम्म हुने भए तापनि यदि पैदलयात्रीका कारण ट्राफिक व्यवस्थामा अवरोध पुगेको खण्डमा यसलाई फौजदारी कसुरको रूपमा समेत अगाडि बढाउन सकिने प्रावधान छ।
इलिनोय राज्यमा पनि तोकिएको रेखा बाहिरबाट सडक पार गर्नु अवैध मानिन्छ, जहाँ नगरपालिका अनुसार ५० डलरदेखि ३०० डलरसम्मको फरक-फरक जरिवाना तोकिएको छ।
यी नयाँ कानुनहरूको बारेमा अब पैदलयात्रीहरूले पूर्ण उन्मुक्ति पाएको एउटा आम गलत धारणा । अपराधमुक्त गर्नुको अर्थ प्रहरीको हतियारबाट आपराधिक वा देवानी जरिवाना हटाउनु मात्र हो—यसले दुर्घटना भएको खण्डमा देवानी दायित्वको ढाँचालाई बदल्दैन।
क्यालिफोर्निया र न्युयोर्कसहित लगभग हरेक राज्यमा जेब्रा क्रसिङ बाहिरबाट बाटो काट्ने पैदलयात्रीहरूले अझै पनि आउँदै गरेका सवारी साधनहरूलाई पहिलो अधिकार दिनुपर्छ। तपाईं कानुनी रूपमा फुटपाथबाट सीधै तीव्र गतिको गाडीको अगाडि हाम फालेर चालकलाई मात्र पूर्ण दोषी ठहर्याउन पाउनुहुन्न।
यदि अपराधमुक्त गरिएको क्षेत्रमा जेवाकिङ गरिरहेको बेला पैदलयात्रीलाई गाडीले ठक्कर दियो भने बीमा कम्पनी र अदालतहरू ‘तुलनात्मक लापरवाही कानुन’ मा निर्भर हुन्छन्। दुर्घटनाको जिम्मेवारी प्रतिशतको आधारमा बाँडिन्छ। चालकलाई ध्यान भड्किएको वा तीव्र गतिमा गाडी चलाएकोमा कारबाही हुन सक्छ, तर अँध्यारो र तीव्र गतिको सडकको बीचबाट बाटो काट्ने पैदलयात्रीको निर्णयले गर्दा उनीहरूले पाउने क्षतिपूर्तिको रकममा भारी कटौती हुनेछ।
क्यालिफोर्नियामा “जेवाकिङ” अपराधमुक्त गरिएपछि पैदलयात्रीको समग्र मृत्युदरमा कमी आएको देखाएको छ। पैदलयात्रीहरूलाई स्थानीय सहरका नियमहरू हेर्न कडा सुझाव दिइएको छ, किनकि तपाईंले राज्यको सिमाना काट्ने बित्तिकै जेब्रा क्रसिङको नियम पूर्ण रूपमा परिवर्तन हुन सक्छ।