संस्कृति राष्ट्रको आत्मा हो भने पर्यटन राष्ट्रको आय आधार र रोजगारीको ढोका हो । र, नागरिक उड्डयन राष्ट्रलाई विश्वसँग जोड्ने रणनीतिक पुल हो । यी तीनै क्षेत्र अलग-अलग टापु होइनन्; यी एक–अर्कामा गाँसिएर नेपालको पहिचान, समृद्धि र अन्तर्राष्ट्रिय विश्वसनीयता बनाउँछन् । जुन राष्ट्रले आफ्नो संस्कृति जोगाउँछ त्यो राष्ट्र आत्मसम्मानका साथ उभिन्छ । जसले पर्यटनलाई व्यवस्थित गर्छ त्यसले स्थानीय अर्थतन्त्र चलाउँछ । जसले उड्डयनलाई सुरक्षित बनाउँछ त्यसले विश्वसँग बराबरीको सम्बन्ध कायम गर्छ । नेपालवादका दृष्टिमा संस्कृति-पर्यटन-उड्डयन राष्ट्रनिर्माणका त्रिकोणीय आधार हुन् । ‘पहिचानबिना राष्ट्र दिशाहीन हुन्छ । पहुँचबिना अवसर सीमित हुन्छ।’
नेपाल सभ्यता, इतिहास, भाषा, कला, धर्म, दर्शन र प्रकृतिको दुर्लभ संगम हो । हिमाल-पहाड-तराईमा फैलिएको विविधता, तीर्थ परम्परा र प्राकृतिक सौन्दर्य संसारमै विशिष्ट छन् । तर, यति ठूलो सम्भावना हुँदाहुँदै पनि संरक्षण कमजोर, व्यवस्थापन अपूर्ण र दीर्घकालीन योजना अभावले यी सम्पदाहरू राष्ट्रिय शक्ति बन्न सकेका छैनन् । समस्या साधनको होइन संस्थागत क्षमता, अनुशासन र प्रस्तुति गुणस्तरको हो । नेपालवाद स्पष्ट भन्छ- सम्पत्ति हुनु मात्र पर्याप्त होइन व्यवस्थापनले मात्र सम्पत्तिलाई शक्ति बनाउँछ। ‘सम्पदा होइन, व्यवस्थापनले राष्ट्रको शक्ति बनाउँछ।’
संस्कृति कुनै उत्सव, नाच-गान वा पोसाकमा मात्र सीमित हुँदैन । संस्कृति भनेको इतिहासको निरन्तरता, मूल्य-प्रणाली, सामाजिक व्यवहार, कला-साहित्य र सामूहिक चेतना हो । नेपालका सयौं भाषा, लोककला, संगीत, वास्तुकला, धार्मिक अभ्यास र जीवनपद्धति राष्ट्रिय पहिचानका जरा हुन् । तर, अभिलेखीकरण, अनुसन्धान, संरक्षण र आधुनिक प्रस्तुति कमजोर हुँदा धेरै मूल्यवान ज्ञान र परम्परा हराउने जोखिममा छन् । नेपालवाद संस्कृतिलाई ‘भावना’ मात्र होइन ‘संस्था’मार्फत टिक्ने शक्ति मान्छ । संग्रहालय, अभिलेख केन्द्र, सांस्कृतिक अध्ययन, डिजिटल संरक्षण र सिर्जनात्मक उद्योग एउटै ढाँचामा अघि बढ्नुपर्छ । ‘संस्कृति बच्यो भने राष्ट्रको स्मृति बच्छ।’
पुरातात्त्विक स्थल, ऐतिहासिक धरोहर र सांस्कृतिक सम्पदा नेपालको अमूल्य राष्ट्रिय सम्पत्ति हुन् । तर, विपद्, अव्यवस्थित शहरीकरण, कमजोर नियमन, राजनीतिक हस्तक्षेप र लापरबाहीले धरोहर जोखिममा परिरहेका छन्। सम्पदा नष्ट हुनु केवल ढुंगा-इँटा भत्किनु होइन इतिहासको प्रमाण, पहिचानको आधार र राष्ट्रको कथा अधूरो हुनु हो । नेपालवाद सम्पदा संरक्षणलाई सम्झौताविहीन राष्ट्रिय दायित्व ठान्छ, जहाँ संरक्षण, पुनःस्थापना र व्यवस्थापन वैज्ञानिक, पारदर्शी र दीर्घकालीन हुनुपर्छ। ‘धरोहर बिग्रियो भने राष्ट्रको कथा आधा हुन्छ।’
पर्यटन नेपालको समृद्धिमा छिटो प्रभाव दिने क्षेत्र हो तर केवल ‘पर्यटक संख्या’ बढाएर होइन, ‘अनुभवको गुणस्तर’ सुधारेर । धार्मिक, आध्यात्मिक, सांस्कृतिक र प्राकृतिक पर्यटन नेपालका मूल सम्भावना हुन् । पशुपतिनाथ, लुम्बिनी, जनकपुर, मुक्तिनाथ, हिमाली तीर्थमार्ग, गुम्बा-आश्रमहरू विश्वव्यापी आकर्षणका केन्द्र हुन् । यदि पूर्वाधार, सरसफाइ, सुरक्षा, सूचना र सेवा-गुणस्तर उकासियो भने नेपाल विश्वकै प्रमुख आध्यात्मिक गन्तव्य बन्न सक्छ। नेपालवाद पर्यटनलाई भ्रमण मात्र होइन सांस्कृतिक संवाद र राष्ट्रिय सम्मानको माध्यम मान्छ। ‘पर्यटक आगन्तुक मात्र होइन, नेपालका अस्थायी दूत हुन् ।’
प्राकृतिक र साहसिक पर्यटन नेपालको अर्को अद्वितीय शक्ति हो । हिमाल आरोहण, पदयात्रा, नदी-खेल, प्याराग्लाइडिङ, वन्यजन्तु अवलोकन र ग्रामीण पर्यटन विश्वव्यापी माग भएका क्षेत्र हुन् । तर, सुरक्षा मापदण्ड, गन्तव्य व्यवस्थापन, सेवा-अनुशासन र प्रचार-रणनीति कमजोर हुँदा सम्भावना पूर्ण रूपमा उपयोग हुन सकेको छैन । नेपालवादको दृष्टि स्पष्ट छ-प्रकृति जोगाएर मात्र पर्यटन टिक्छ; अनि टिकाउ पर्यटनले मात्र अर्थतन्त्र बलियो बनाउँछ। ‘प्रकृति जोगियो भने पर्यटन टिक्छ; पर्यटन टिक्यो भने रोजगारी बढ्छ।’
विश्वस्तरमा नेपाललाई सही रूपमा चिनाउन ‘ब्रान्ड नेपाल’ अनिवार्य छ। नेपाल केवल हिमालको देश होइन यो संस्कृति, आध्यात्म, साहस, जैविक विविधता र आतिथ्यको संगम हो । तर, असंगठित प्रचार, अस्थायी अभियान र बिखण्डित सन्देशले नेपाल विश्व बजारमा स्पष्ट रूपमा स्थापित हुन सकेको छैन । नेपालवाद ब्रान्ड नेपाललाई दीर्घकालीन राष्ट्रिय परियोजना मान्छ, जहाँ डिजिटल प्रचार, सांस्कृतिक कूटनीति, अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य र एकीकृत कथानक निरन्तर चल्छ। ‘राष्ट्र चिनिनु संयोग होइन रणनीतिक निर्माण हो।’
पर्यटन सफल बनाउन पूर्वाधार निर्णायक हुन्छ। यातायात, आवास, सरसफाइ, सुरक्षा र सूचना प्रणाली कमजोर हुँदा पर्यटकको अनुभव बिग्रन्छ र देशको छवि पनि कमजोर हुन्छ । नेपालवाद पर्यटन पूर्वाधारलाई खर्च होइन दीर्घकालीन लगानी मान्छ,जहाँ सुविधा मात्र होइन, शिष्टता, सुरक्षा र सेवा मानक सुनिश्चित हुन्छ। पर्यटक ‘एकचोटि आएको’ भन्दा ठूलो कुरा ‘फेरि फर्किएको’ हो । किनकि फर्केर आउने पर्यटकले विश्वासको प्रमाण दिन्छ। ‘पर्यटक फर्केर आयो भने मात्र पर्यटन सफल हुन्छ।’
नागरिक उड्डयन नेपालको विश्वसँगको प्रत्यक्ष सम्पर्क हो । उड्डयन केवल यातायात सेवा होइन यो पर्यटन, व्यापार, आपूर्ति शृंखला र अन्तर्राष्ट्रिय विश्वसनीयताको आधार हो । तर, सुरक्षा, व्यवस्थापन, प्रविधि र संस्थागत क्षमतामा कमजोरी हुँदा नेपालको उड्डयन छवि पटक–पटक प्रश्नमा परेको छ। नेपालवाद नागरिक उड्डयनलाई उच्चतम सुरक्षा, पेशागत अनुशासन र अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डमा रूपान्तरण गर्नुपर्ने पक्षमा स्पष्ट छ। ‘आकाशमा विश्वास बनेपछि मात्र विश्वसँग सम्बन्ध बलियो हुन्छ।’
स्थानीय संस्कृति, कला, भाषा, हस्तकला र परम्परा पर्यटनको आत्मा हुन् । स्थानीय मौलिकता जोगिएन भने पर्यटन केवल ‘फोटो’ बन्छ, ‘अनुभव’ होइन। नेपालवाद स्थानीय संस्कृतिलाई आर्थिक अवसरसँग जोड्छ, जहाँ कलाकार, कारीगर र समुदाय प्रत्यक्ष लाभान्वित हुन्छन्, र लाभसँगै संरक्षण पनि स्वतः बलियो हुन्छ। ‘संस्कृति बाँच्यो भने समुदाय बलियो हुन्छ।’
अन्ततः संस्कृति, पर्यटन र नागरिक उड्डयन विश्व दृष्टिको केन्द्रमा छन् । संस्कृति ले नेपाललाई चिनाउँछ, पर्यटनले देशलाई चलायमान बनाउँछ र उड्डयनले नेपाललाई विश्वसँग भरोसाका साथ जोड्छ। यी तीनै क्षेत्र सुदृढ भए नेपाल केवल सुन्दर देश होइन सम्मानित, समृद्ध र आत्मविश्वासी राष्ट्र बन्छ। ‘पहिचान सुरक्षित भयो भने समृद्धि सम्भव हुन्छ, पहुँच बलियो भयो भने भविष्य खुल्छ।’
त्रिकोणीय आधारलाई समृद्धिमा बदल्न के गर्ने ?
१.संस्कृतिको संरक्षण, प्रवर्द्धन तथा अभिलेखीकरण
नेपालको संस्कृति सामूहिक स्मृति र पहिचान हो तर भाषा, लोककला, लोकज्ञान र परम्परा अभिलेखीकरणको अभाव र संस्थागत बेवास्ताका कारण हराउने जोखिममा छन्। नेपालवादले संस्कृतिलाई भावनात्मक विषय होइन-संस्थागत शक्ति मान्छ। डिजिटल अभिलेखालय, अभिलेख केन्द्र, संग्रहालय, अनुसन्धान अनुदान, सांस्कृतिक शिक्षा र सृजनात्मक उद्योगलाई एउटै ढाँचामा जोडेर संरक्षण-प्रवर्द्धन–अभिलेखीकरणलाई निरन्तर प्रक्रिया बनाइन्छ। कलाकार, साधक र सीपधारीलाई सम्मान, सामाजिक सुरक्षा र बजारसँग जोड्ने संरचना बनेपछि संस्कृति जीवित रहन्छ र राष्ट्रिय आत्मविश्वास थप मजबुत हुन्छ ?
२. पुरातात्त्विक स्थल, सम्पदा तथा ऐतिहासिक धरोहरको सुरक्षा
धरोहरहरू इतिहासका भौतिक प्रमाण हुन् तर अव्यवस्थित शहरीकरण, विपद्, कमजोर नियमन, चोरी-तस्करी र कमजोर निगरानीले धेरै सम्पदा जोखिममा छन्। नेपालवादले संरक्षणलाई सम्झौताविहीन राष्ट्रिय जिम्मेवारी मान्छ। वैज्ञानिक अभिलेखीकरण, त्रि–आयामी नक्साङ्कन/डिजिटल अभिलेख, संरक्षण क्षेत्र, धरोहर मार्गनिर्देशन, जोखिम–आधारित संरक्षण र पारदर्शी पुनःस्थापना अनिवार्य हुन्छ। चोरी रोक्न कडा कानुन, समर्पित सुरक्षा संयन्त्र र अन्तर्राष्ट्रिय समन्वय आवश्यक छ। धरोहर सुरक्षित भयो भने राष्ट्रको कथा, गर्व र पहिचान पनि सुरक्षित हुन्छ।
३. धार्मिक–आध्यात्मिक तथा सांस्कृतिक पर्यटन विकास
नेपालका तीर्थस्थल र सांस्कृतिक केन्द्रहरू विश्वस्तरीय सम्भावना हुन्, तर पहुँच, स्वच्छता, सुरक्षा, सूचना र व्यवस्थापन कमजोर हुँदा अनुभव कमजोर बन्छ। नेपालवादले धार्मिक-सांस्कृतिक पर्यटनलाई “संख्याभन्दा गुणस्तर”मा उभ्याउँछ। पवित्र क्षेत्र व्यवस्थापन, भीड–व्यवस्थापन, स्वच्छता मापदण्ड, व्याख्या केन्द्र, प्रशिक्षित पथप्रदर्शक, बहुभाषिक सूचना प्रणाली र पर्व–पर्यटन पात्रो आवश्यक छन्। समुदाय–लाभ मोडेल लागू हुँदा संरक्षण र सेवाको सन्तुलन बन्छ, र नेपाल विश्वमै प्रतिष्ठित आध्यात्मिक गन्तव्य बन्न सक्छ।
४. प्राकृतिक सौन्दर्य, साहसिक तथा ग्रामीण पर्यटन प्रवर्द्धन
ट्रेकिङ, आरोहण, नदी–खेल, प्याराग्लाइडिङ, वन्यजन्तु अवलोकन र ग्रामीण होमस्टे नेपालका ठूला शक्ति हुन्। तर सुरक्षा प्रोटोकल, पदमार्ग व्यवस्थापन, सूचना प्रणाली र स्थानीय सेवा गुणस्तर असमान छन्। नेपालवादले प्रकृति–संरक्षण र पर्यटन–विस्तारलाई एउटै समन्वित संरचनामा लैजान्छ: वहन–क्षमता, साहसिक सुरक्षा मापदण्ड, पर्यावरणमैत्री पदमार्ग, शून्य–फोहोर पर्यटन, आपतकालीन सेवा, ग्रामीण होमस्टे मापदण्ड र स्थानीय लाभ–वितरण प्रणाली। यसरी पर्यटनले रोजगारी बढाउँछ, र प्रकृति पनि दीर्घकालीन रूपमा सुरक्षित रहन्छ।
५. अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा ‘ब्रान्ड नेपाल’ निर्माण अभियान
ब्रान्ड लोगो होइन विश्वले नेपाललाई कसरी बुझ्छ भन्ने कथा हो । नेपाललाई “हिमाल मात्र” भनेर सीमित गर्नु हुँदैन । आध्यात्म, जीवित सभ्यता, जैविक विविधता, साहस, आतिथ्य र मानवीय मूल्यलाई एकीकृत सन्देशमा प्रस्तुत गर्नुपर्छ। नेपालवादले ब्रान्ड नेपाललाई दीर्घकालीन राष्ट्रिय परियोजना मान्छ । राष्ट्रिय ब्रान्ड रणनीति, कथा-कूटनीति, डिजिटल कथावाचन, बहुभाषिक सामग्री, वृत्तचित्र कूटनीति, दूतावास–केन्द्रित सांस्कृतिक कार्यक्रम र निजी-समुदाय साझेदारीले निरन्तरता दिन्छ । एकीकृत कथा बनेपछि नेपाल विश्वचेतनामा स्पष्ट रूपमा बस्छ।
६. पर्यटन पूर्वाधार, परिवहन, सरसफाइ तथा सुरक्षा सुधार
पर्यटन अनुभव यात्राको सुरुआतमै सुरु हुन्छ । सडक, साइनबोर्ड, सार्वजनिक शौचालय, फोहोर व्यवस्थापन, सुरक्षित यातायात र सूचना प्रणाली कमजोर हुँदा पर्यटकको अनुभव बिग्रन्छ। नेपालवाद पर्यटन पूर्वाधारलाई खर्च होइन दीर्घकालीन लगानी मान्छ। गन्तव्य-आधारित यातायात सुधार, स्वच्छता मापदण्ड, पर्यटक प्रहरी, आपतकालीन प्रतिक्रिया, बहुभाषिक संकेत, डिजिटल सूचना र सेवा-गुणस्तर मापन प्रणाली लागू गर्नुपर्छ । पूर्वाधार सुध्रिँदा पर्यटक दोहोरिन्छ, सिजन लम्बिन्छ, रोजगारी बढ्छ र देशको अन्तर्राष्ट्रिय छवि पनि मजबुत हुन्छ ।
७. स्थानीय कला, भाषा, पहिरन तथा परम्पराको संरक्षण
स्थानीय मौलिकता पर्यटनको आत्मा र राष्ट्रको पहिचान हो। तर आधुनिक दबाब र कमजोर संरचनाले धेरै भाषा, सीप र परम्परा हराउँदै छन् । नेपालवादले विविधतालाई राष्ट्रिय शक्ति मान्छ । भाषा अभिलेखीकरण, द्विभाषिक शिक्षा, सांस्कृतिक केन्द्र, परम्परागत सीपको बजार जोड, कलाकार/कारीगरको सुरक्षा, डिजिटल सङ्ग्रह र पर्व संरक्षण कार्यक्रम आवश्यक छन्। संरक्षणको अर्थ थन्क्याउनु होइन जीवनसँग जोडेर निरन्तरता दिनु हो। संस्कृति जीवित रहँदा समुदाय लाभान्वित हुन्छ, र पर्यटन पनि अर्थपूर्ण र टिकाउ बन्छ।
८. नागरिक शिक्षा, युवा सहभागिता तथा स्वयंसेवा संस्कृतिको विस्तार
राष्ट्र निर्माण सरकार मात्र होइन नागरिकको अनुशासन, कर्तव्यबोध र सहभागिताबाट हुन्छ । नेपालमा अधिकार चेतना बढे पनि सार्वजनिक जिम्मेवारी र नियम पालन कमजोर देखिन्छ। नेपालवादले नागरिकलाई उपभोक्ता होइन, साझेदार मान्छ। विद्यालय स्तरमा अभ्यासमा आधारित नागरिक शिक्षा, स्थानीय तहमा युवा परियोजना, राष्ट्रिय स्वयंसेवक सञ्जाल, समुदाय-सेवा कार्यक्रम, सार्वजनिक सम्पत्ति संरक्षण र नेतृत्व विकास मोडेल लागू गर्नुपर्छ। युवाको ऊर्जा समाज सुधारमा जोडिँदा सभ्यता, सफाइ र सेवा-संस्कृति बलियो हुन्छ। स्वयंसेवा दया होइन नागरिक जिम्मेवारी हो।
९. नागरिक उड्डयन सुरक्षा, नियमन तथा सेवा–गुणस्तर सुधार
नागरिक उड्डयन राष्ट्रको विश्वसनीयता र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिष्ठासँग जोडिएको संवेदनशील क्षेत्र हो। सुरक्षा निरीक्षण, नियमन क्षमता, प्रविधि र संस्थागत अनुशासन कमजोर हुँदा पर्यटन र व्यापार दुवै प्रभावित हुन्छन्। नेपालवादले उड्डयनलाई शून्य-जोखिम दृष्टिमा अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन मापदण्ड अनुसार रूपान्तरण गर्न जोड दिन्छ। स्वतन्त्र नियामक संरचना, नियमित लेखापरीक्षण, डिजिटल सुरक्षा निगरानी, आधुनिक नेभिगेसन प्रणाली, जगेडा–पुनःस्थापना, मानवीय कारक कार्यक्रम, निरन्तर तालिम (पाइलट/एटिसी/इन्जिनियर) र शून्य सहिष्णुता कार्यान्वयन अनिवार्य हुनुपर्छ। आकाश सुरक्षित भयो भने मात्र विश्वसँगको सम्बन्ध र पर्यटन दुवै बलियो हुन्छ ।
१०. डिजिटल प्रवर्द्धन, अनलाइन प्रचार, स्मार्ट सूचना तथा पर्यटन मार्गदर्शन प्रणाली
आज पर्यटन डिजिटल खोजबाट सुरु हुन्छ, तर नेपालको डिजिटल उपस्थिति असंगठित, सूचनामा असंगति र बहुभाषिक पहुँच कमजोर छ । नेपालवादले डिजिटल प्रवर्द्धनलाई राष्ट्रले आफूलाई विश्वसामु प्रस्तुत गर्ने रणनीतिक माध्यम मान्छ । केन्द्रीय पर्यटन सूचना प्रणाली, बहुभाषिक सामग्री, आधिकारिक गन्तव्य नक्सा, स्मार्ट मार्गदर्शन (मार्ग, सुरक्षा, अनुमति), आपतकालीन सूचना, प्रमाणित सूचीकरण, क्यूआर-आधारित सूचना बिन्दु र एआई/च्याट सहयोग जस्ता सेवा विकास गर्नुपर्छ। सूचना विश्वसनीय, अद्यावधिक र आकर्षक भए यात्रुमा भरोसा बढ्छ, गन्तव्य फैलिन्छ र पर्यटनको गुणस्तर स्पष्ट रूपमा उकासिन्छ।
उम्मेदवारलाई सोध्न नभुलौं यी प्रश्न
१) संस्कृति, पर्यटन, उड्डयनलाई तपाईं अलग-अलग मन्त्रालयको काम होइन एउटै राष्ट्रिय रणनीतिका रूपमा हेर्नुहुन्छ ? हेर्नुहुन्छ भने पहिलो १ वर्षभित्र जनताले आफ्नै आँखाले देख्ने ३ ठोस नतिजा के-के हुन्छन् ? ती पूरा हुने समयसीमा के हो ?
२) संस्कृति “कार्यक्रम” मात्र होइन, संस्थागत शक्ति हो भन्ने मान्यता तपाईं स्वीकार्नुहुन्छ ? स्वीकार्नुहुन्छ भने डिजिटल अभिलेख, अभिलेख केन्द्र, संग्रहालय र अनुसन्धानलाई एउटै ढाँचामा जोड्ने कानुनी/संस्थागत व्यवस्था के हुन्छ ? अनि पहिलो ६ महिनामा सुरु हुने ३ काम के-के हुन् ?
३) धेरै भाषा, लोककला र लोकज्ञान बिस्तारै हराउँदै छन्। तपाईंको सरकारले “हराइँदै गरेका संस्कृति-सम्पदाको सूची” पहिलो वर्षमै बनाउँछ ? बनाउँछ भने कसले बनाउने, कति-कति बेला अद्यावधिक गर्ने, र स्थानीय समुदायको स्वामित्व/अधिकार कसरी सुरक्षित गर्ने ?
४) धरोहरहरू अव्यवस्थित सहरीकरण र कमजोर नियमका कारण जोखिममा छन्। तपाईंले धरोहर वरपरको संरक्षण क्षेत्र, निर्माण मापदण्ड र अनुमति प्रणाली सहितको स्पष्ट नियम कहिलेदेखि लागू गर्नुहुन्छ ? नियम उल्लङ्घन भयो भने काम रोक्ने र कारबाही गर्ने प्रक्रिया कस्तो हुन्छ ?
५) धरोहर चोरी-तस्करी रोक्न तपाईंले १ वर्षभित्र अनिवार्य ३ कदम के-के लागू गर्नुहुन्छ? (जस्तै: राष्ट्रिय सूचीकरण, डिजिटल अभिलेख, विशेष अनुसन्धान/सुरक्षा संयन्त्र, अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य) अनि चोरी भएर बाहिर पुगेका सम्पदा फिर्ता ल्याउने प्रक्रिया तपाईं कसरी अघि बढाउनुहुन्छ?
६) धार्मिक-आध्यात्मिक पर्यटनमा “भिड” मात्र बढेर हुँदैन-अनुभव राम्रो हुनुपर्छ। पशुपति, लुम्बिनी, जनकपुर, मुक्तिनाथजस्ता क्षेत्रमा पवित्र क्षेत्र व्यवस्थापन लागू गर्नुहुन्छ? लागू गर्नुहुन्छ भने भीड व्यवस्थापन, सरसफाइ, सूचना, शिष्टाचार र सेवागुणस्तरका न्यूनतम मापदण्ड के-के हुन्छन् ? पहिलो चरणमा कुन २ केन्द्रबाट सुरु ?
७) प्राकृतिक/साहसिक पर्यटन बढाउँदा प्रकृति जोगिनै पर्छ। तपाईंको सरकारले कति मानिस, कति दबाब भनेर गन्तव्यको क्षमता निर्धारण गर्ने, पदमार्ग व्यवस्थापन गर्ने, उद्धार सेवा तयार गर्ने र सुरक्षा मापदण्ड कडाइ गर्ने काम कुन ठाउँबाट अनिवार्य रूपमा सुरु गर्छ ? दुर्घटना घटाउन बीमा र अनुमति (लाइसेन्स) कति कडाइका साथ लागू गर्नुहुन्छ ?
८) ग्रामीण पर्यटन र होमस्टे धेरै ठाउँमा छ, तर गुणस्तर एउटै छैन। होमस्टे, गाइड र सेवाका लागि राष्ट्रिय मापदण्ड, तालिम र प्रमाणीकरण कहिलेदेखि लागू गर्नुहुन्छ ? प्रमाणीकरण नमान्ने/मानक नपुग्ने व्यवसायलाई नियमन गर्ने व्यवस्था के हुन्छ ?
९) “ब्रान्ड नेपाल” भन्नु पोस्टर र नारामात्र होइन निरन्तर रणनीति हो। तपाईंको १ वर्षे ‘ब्रान्ड नेपाल’ कार्ययोजना के हो? नेपाललाई कुन मुख्य पहिचानमा प्रस्तुत गर्नुहुन्छ (आध्यात्म, सभ्यता, जैविक विविधता, साहस, आतिथ्य आदि) ? यसको नेतृत्व कसले गर्छ ? र सफलता नाप्ने ३ स्पष्ट मापदण्ड के–के हुन्छन् ?
१०) उड्डयनमा “जोखिम चलेको छ” भन्ने अनुभूति रह्यो भने पर्यटन र व्यापार दुवै कमजोर हुन्छ। तपाईं उड्डयन सुरक्षामा शून्य सहनशीलता अपनाउनुहुन्छ? अपनाउनुहुन्छ भने पहिलो १ वर्षभित्र अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार अनिवार्य हुने ४ काम के–के हुन् ? (जस्तै: नियमित सुरक्षा परीक्षण, तालिम/प्रमाणीकरण, प्रविधि सुधार, नियामक निकायको स्वतन्त्रता) र यसको प्रगति सार्वजनिक रूपमा कसरी देखिने ?
११) आजको पर्यटन “गुगल/अनलाइन खोज” बाट सुरु हुन्छ। तपाईंले सरकारी आधिकारिक पर्यटन सूचना प्रणाली कहिलेदेखि बनाउनुहुन्छ, जहाँ बहुभाषिक जानकारी, आधिकारिक नक्सा, मार्गदर्शन, अनुमति/शुल्क, आपतकालीन सूचना र प्रमाणित सेवा सूची एकै ठाउँमा भेटियोस् ? यदि १ वर्षपछि पनि धरोहर जोखिममै, सेवा कमजोर, उड्डयनमा अविश्वासकै अवस्था रह्यो भने तपाईंले स्वीकार गर्ने जवाफदेहीता (Accountability) को स्पष्ट मापदण्ड के हो ? (समयसीमा सहित सुधार योजना, बजेट पुनर्संरचना, जिम्मेवार नेतृत्व परिवर्तन, त्रैमासिक सार्वजनिक प्रतिवेदन, आवश्यक परे सार्वजनिक क्षमायाचना/राजीनामासम्म)
(नेपालवादको संस्कृति, पर्यटन र नागरिक उड्डयन खण्डबाट लिइएको अंश, नेपालवादको २४ दिने संवाद शृङ्खला जारी छ ।)