प्रकाशित मिति : १३ असार २०८३, शनिबार
फोटो: रड लङ
अमेरिकाको टेक्सस राज्यले सरकारी विद्यालयका विद्यार्थीहरूका लागि एउटा ठूलो निर्णय गरेको छ। त्यहाँको राज्य शिक्षा बोर्डले एउटा नयाँ नियम पारित गर्दै प्राथमिक तहदेखि १२ कक्षासम्मका लाखौँ विद्यार्थीहरूका लागि अनिवार्य रूपमा बाइबलका अंशहरू र केही ऐतिहासिक तथा स्थापित पुस्तकहरू पढ्नुपर्ने बाध्यात्मक व्यवस्था गरेको हो।
अमेरिकामा सामान्यतया कुन पुस्तक पढाउने भन्ने कुरा सम्बन्धित विद्यालय वा शिक्षक आफैँले तय गर्ने चलन छ। तर, यसरी राज्य सरकार आफैँले अग्रसरता लिएर सबै सरकारी विद्यालयका लागि अनिवार्य पुस्तकको सूची तोकिदिएको यो सम्भवतः पहिलो र निकै विरलै हुने घटना हो, जसले गर्दा अहिले त्यहाँ ठूलो बहस र विवाद सुरु भएको छ।
टेक्सस राज्यले स्वीकृत गरेको यो नयाँ पुस्तक सूचीमा साना बालबालिकादेखि उच्च माध्यमिक तहसम्मका लागि झण्डै २०० वटा साहित्यिक रचना र ऐतिहासिक सामाग्रीहरू समेटिएका छन्। प्राथमिक कक्षाका विद्यार्थीहरूका लागि ‘द भेरी हङ्ग्री क्याटरपिलर’ जस्ता प्रख्यात बाल साहित्य र अमेरिकाका इतिहास पुरुषहरूका जीवनी राखिएका छन् भने माथिल्लो कक्षाका लागि विलियम शेक्सपियरको ‘ह्यामलेट’, डान्टेको ‘द इन्फर्नो’ र मार्टिन लुथर किङ जुनियरका ऐतिहासिक भाषणहरू अनिवार्य गरिएको छ।
यो सूचीको सबैभन्दा चर्चा र विवादमा रहेको पक्ष चाहिँ बाइबलको समावेशीकरण हो। प्राथमिक तहदेखि नै हरेक कक्षामा बाइबलका केही अंशहरू अनिवार्य रूपमा समेटिएका छन्। उदाहरणका लागि १२ कक्षाका विद्यार्थीले प्रसिद्ध उपन्यास ‘प्राइड एन्ड प्रिजुडिस’ पढ्दा त्यससँगै बाइबलमा उल्लेख गरिएको प्रेमको परिभाषा फर्स्ट कोरिन्थियन्स पनि सँगै पढ्नुपर्ने नियम बनाइएको छ।
टेक्ससको शिक्षा बोर्डमा रिपब्लिकन पार्टीको १० विरुद्ध ५ को बलियो बहुमत छ र यो निर्णय उनीहरूकै वैचारिक प्राथमिकता अनुसार आएको हो। बोर्ड र यसका समर्थकहरूको तर्क छ कि बाइबल केवल एउटा धार्मिक ग्रन्थ मात्र नभएर अमेरिकाको जग, इतिहास र संस्कृति बुझ्नका लागि आवश्यक उत्कृष्ट साहित्य पनि हो।
यसका साथै, प्रविधि र एआईको बढ्दो प्रयोगका कारण अचेल विद्यार्थीहरू पूरा किताब पढ्नै छाडिसकेकाले अमेरिकाभरि नै पढाइको स्तर र ‘रीडिङ स्कोर’ खस्कँदै गएको छ। विद्यार्थीहरूलाई फेरि पुराना र स्थापित पुस्तकहरू पढ्ने बानी बसाल्न र पढाइको स्तर सुधार्न यो कडा नियम ल्याइएको बोर्डको दाबी छ।
तर, यो निर्णय सार्वजनिक हुनासाथ शिक्षक, अभिभावक, नागरिक अधिकारवादी र कतिपय धार्मिक गुरुहरूले समेत यसको चर्को विरोध गरेका छन्। आलोचकहरूका अनुसार सरकारी विद्यालयमा एउटा मात्र विशिष्ट धर्मको ग्रन्थ अनिवार्य गर्नु अमेरिकी संविधानले ग्यारेन्टी गरेको धर्म र राज्यको पृथकीकरणको सिद्धान्त विपरीत हो।
सरकारले विद्यालयमार्फत सबैमाथि एउटै धर्म थोपर्न खोजेको आरोप उनीहरूको छ। अर्कोतर्फ, टेक्ससमा आधाभन्दा बढी विद्यार्थीहरू हिस्पानिक वा काला जातिका छन्, तर छानिएका पुस्तकहरू धेरैजसो पुराना, गोरा र पुरुष लेखकहरूका मात्र भएकाले यसले विद्यालयमा विविधता र समावेशी भावनालाई समेट्न नसकेको गुनासो शिक्षाविद्हरूले गरेका छन्।
यो नयाँ नियमका कारण शिक्षकहरूको स्वतन्त्रतामा पनि अंकुश लाग्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ। शिक्षक संगठनहरूका अनुसार राज्यले तोकेको सूची यति लामो छ कि अब शिक्षकहरूलाई आफ्नो क्षेत्र र विद्यार्थीको रुचि अनुसार अन्य नयाँ वा समसामयिक पुस्तकहरू छनोट गरेर पढाउने समय नै पुग्ने छैन।
अमेरिकाभरिका विद्यालयमा सबैभन्दा बढी पढाइने ‘रोमियो एन्ड जुलियट’ र ‘द ग्रेट ग्याट्सबी’ जस्ता बहुचर्चित पुस्तकहरूलाई भने टेक्ससको यो नयाँ सूचीबाट हटाइएको छ। यो नयाँ नियम तुरुन्तै लागू नभई आगामी केही वर्षभित्र चरणबद्ध रूपमा टेक्ससका विद्यालयहरूमा अनिवार्य गर्दै लैजाने योजना बनाइएको छ।