प्रकाशित मिति : २५ फाल्गुन २०८२, सोमबार
अमेरिकाका पूर्वराष्ट्रपति रिचर्ड निक्सनका प्रमुख सहयोगीमध्येका एक अलेक्जेन्डर बटरफिल्डको ९९ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ।
ह्वाइट हाउसभित्रको गोप्य टेप रेकर्डिङ प्रणालीबारे उनले गरेको खुलासाले नै चर्चित ‘वाटरगेट काण्ड’ को दिशा परिवर्तन गरिदिएको थियो, जसका कारण अन्ततः निक्सनले राष्ट्रपति पदबाट राजीनामा दिनुपरेको थियो।
बटरफिल्डको निधनको पुष्टि उनकी पत्नी किम बटरफिल्ड र वाटरगेट प्रकरणका बेला ह्वाइट हाउसका कानुनी सल्लाहकार रहेका जोन डिनले गरेका हुन्।
बटरफिल्ड निक्सनका ‘डेपुटी असिस्टेन्ट’ का रूपमा कार्यरत थिए। सन् १९७१ मा उनले अमेरिकी गोप्य सेवा (यूएस सेक्रेट सर्भिस) सँग मिलेर ह्वाइट हाउसमा गोप्य टेप रेकर्डिङ प्रणाली जडान गर्ने जिम्मेवारी पाएका थिए।
यो प्रणाली ‘ओभल अफिस’ सहित निक्सनले कार्य गर्ने विभिन्न स्थानमा माइक्रोफोन लुकाएर बैठक र कुराकानीहरू रेकर्ड गर्न बनाइएको थियो। निक्सनले भविष्यमा आफ्ना भनाइहरू प्रमाणित गर्न वा जानकारी चुहाउनेहरूको खण्डन गर्न यो प्रविधि प्रयोग गर्न चाहेका थिए।
सन् १९७२ मा वासिङ्टनस्थित ‘डेमोक्रेटिक नेशनल कमिटी’ को मुख्यालयमा भएको चोरीको घटनाबाट वाटरगेट काण्ड सुरु भएको थियो।
सिनेट वाटरगेट कमिटीले अनुसन्धान गर्ने क्रममा जुलाई १९७३ मा बटरफिल्डले ह्वाइट हाउसमा गोप्य टेपिङ प्रणाली रहेको तथ्य सार्वजनिक गरिदिए।
यो खुलासापछि समिति र विशेष अभियोजक आर्चिबाल्ड कक्सले ती टेपहरू माग गर्दै ह्वाइट हाउसलाई समन जारी गरे। निक्सनले सुरुमा टेप दिन अस्वीकार गरेपछि अमेरिकामा ठूलो राजनीतिक संकट उत्पन्न भयो।
थप जानकारी: यसै क्रममा न्याय मन्त्रालयमा भएको उथलपुथललाई ‘स्याटरडे नाइट म्यासेकर’ भनिन्छ, जहाँ तत्कालीन अटर्नी जनरल एलियट रिचर्डसन र डेपुटी अटर्नी जनरल विलियम रुकल्सहाउसले विरोधस्वरूप राजीनामा दिएका थिए।
पछि सार्वजनिक गरिएको टेपमध्ये “स्मोकिङ गन” नामले चिनिएको रेकर्डिङले चोरीको घटना लुकाउन र अनुसन्धानमा बाधा पुर्याउन निक्सन स्वयं संलग्न रहेको प्रमाणित गर्यो। अन्ततः सन् १९७४ मा निक्सनले राजीनामा दिए। ती टेपहरूलाई सन् २००० मा सर्वसाधारणका लागि खुला गरिएको थियो।
बटरफिल्ड सन् १९४८ मा अमेरिकी वायुसेनामा प्रवेश गरी कर्नल पदसम्म पुगेका थिए। उनले भियतनाम युद्धमा अदम्य साहस प्रदर्शन गरेबापत ‘डिस्टिङ्ग्विस्ड फ्लाइङ क्रस’ पदक प्राप्त गरेका थिए।
निक्सनले उनलाई सन् १९७२ मा ‘फेडरल एभिएसन एड्मिनिस्ट्रेशन’ को प्रशासक नियुक्त गरे पनि वाटरगेट प्रकरणपछि उनको प्रतिष्ठामा धक्का लाग्यो। जेराल्ड फोर्डको कार्यकालमा उनले सो पदबाट राजीनामा दिए।
पत्रकार बब वुडवार्डले बटरफिल्डको जीवनमा आधारित पुस्तक ‘द लास्ट अफ द प्रेसिडेन्ट्स मेन’ (२०१५) लेखेका छन्, जसमा बटरफिल्डसँग गरिएको ४६ घण्टा लामो अन्तर्वार्ता र महत्त्वपूर्ण दस्ताबेजहरू समेटिएका छन्।