प्रकाशित मिति : १३ जेष्ठ २०८३, बुधबार
फोटो: माइकल बाउट्ज
अमेरिकामा घर वा जग्गा किनेर मज्जाले ढुक्क हुनुभएको छ? त्यसो भए यो खबरले तपाईंको होस उडाउन सक्छ। यदि तपाईंको सम्पत्ति खाली छ वा रेखदेख गरिएको छैन भने त्यहाँ अवैध रूपमा बस्ने सुकुम्वासीले कानुनी रूपमै स्वामित्व दाबी गर्न सक्छन्। अमेरिकाका ५० ठूला सहरहरूमा करिब ५५ लाख घरहरू खाली छन्, जुन यी सुकुम्वासीका लागि सजिलो शिकार बनिरहेका छन्।
क्यालिफोर्नियामा प्रतिकूल कब्जा सम्बन्धी कडा र स्पष्ट नियम छ। यहाँ कुनै स्क्वाटरले लगातार ५ वर्षसम्म विना अवरोध घरलाई आफ्नै बनाएर बसेमा स्वामित्व दाबी गर्न सक्छ। तर एउटा कडा सर्त के छ भने, ती ५ वर्षको घरजग्गा कर पनि उसैले तिरेको हुनुपर्छ। यहाँ यस्ता मुद्दाहरू निकै जटिल र लामा हुन्छन्।
टेक्ससमा यदि कसैले कम्तीमा १० वर्षसम्म खुला र स्पष्ट रूपमा सबैले देख्ने गरी सम्पत्ति कब्जा गरेर बस्यो भने उसले स्वामित्वको दाबी गर्न पाउँछ। यस अवधिमा उसले सम्पत्ति सुधार्ने वा कर तिर्ने जस्ता काम गरेर त्यो सम्पत्ति मेरै हो भन्ने मनसाय देखाउनुपर्छ। खाली जग्गा हुनेहरू यहाँ निकै चनाखो हुन जरुरी छ।
न्युयोर्कको कानुन झनै कडा छ। यहाँ कानुनी दाबी गर्न सुकुम्वासीले कम्तीमा १० वर्ष सम्पत्ति कब्जा गरेको हुनुपर्छ। उसले उक्त सम्पत्तिको निरन्तर प्रयोग गरेको र सामान सुधारेको जस्तै: चौर काटेको वा मर्मत गरेको प्रमाण दिनुपर्छ। न्युयोर्क बार एसोसिएसनले खाली घर हुनेहरूलाई विशेष ध्यान दिन सल्लाह दिएको छ।
फ्लोरिडामा लगातार ७ वर्षसम्म कब्जा गरेमा सुकुम्वासीले दाबी गर्न सक्छन्। क्यालिफोर्निया जस्तै यहाँ पनि उक्त अवधिभर सुकुम्वासीले नै सम्पत्ति कर तिरेको हुनुपर्ने नियम छ। आफ्नो लगानी जोगाउन घरधनीले नियमित अनुगमन गर्नुको विकल्प छैन।
इलिनोयमा सामान्यतया सुकुम्वासीले २० वर्षसम्म सम्पत्ति ओगटेपछि मात्र दाबी गर्न पाउँछ, जुन निकै लामो समय हो। तर, यदि सुकुम्वासीसँग कुनै कानुनी कागज (जुन पछि अवैध ठहरिए पनि) छ र उसले कर तिरेको छ भने, यो अवधि घटेर मात्र ७ वर्षमा झर्छ।ओहायोमा प्रतिकूल कब्जाको दाबी गर्न निकै लामो समय अर्थात् २१ वर्ष लगातार बसेको हुनुपर्छ। यो लामो समयले गर्दा घरधनीहरूले आफ्नो सम्पत्तिमा भएको अवैध कब्जा थाहा पाउन र कानुनी कदम चाल्न पर्याप्त मौका पाउँछन्।
जर्जियामा सामान्य अवस्थामा जग्गा कब्जा गरेको २० वर्ष पुग्नुपर्छ। तर, यदि सुकुम्वासीसँग सम्पत्तिको कुनै किसिमको कागजी प्रमाण छ भने, मात्र ७ वर्षमै उसले कानुनी हक दाबी गर्न सक्छ। नेभाडाको कानुन अनुसार सुकुम्वासीहरू लगातार ५ वर्षसम्म उक्त सम्पत्तिमा बसेको हुनुपर्छ र सो अवधिभरको सम्पूर्ण कर बुझाएको हुनुपर्छ।
वासिङ्टन राज्यमा प्रतिकूल कब्जा प्रमाणित गर्न लगातार १० वर्षसम्म सम्पत्ति ओगटेको हुनुपर्छ। एरिजोनामा कुनै पनि सुकुम्वासीले लगातार १० वर्षसम्म ‘निरन्तर कब्जा’ कायम राखेमा कानुनी रूपमा सम्पत्ति दाबी गर्न सक्छ। टेनेसीमा यदि सुकुम्वासीसँग कुनै पुरानो वा बदर भइसकेको लिखत/कागज छ भने ७ वर्षमै स्वामित्व दाबी गर्न सक्छ। तर यदि कुनै कागज छैन भने, उसले कम्तीमा २० वर्ष त्यहाँ बिताउनुपर्ने हुन्छ।
मिचिगनमा प्रतिकूल कब्जाको लागि लगातार १५ वर्षको अवधि तोकिएको छ। मिसौरीमा प्रतिकूल कब्जा दाबी गर्न वास्तवमै १० वर्षसम्म उक्त सम्पत्ति भोगचलन गरेको हुनुपर्छ। इन्डियानामा लगातार १० वर्षसम्म कुनै सम्पत्ति ओगटेमा स्क्वाटर्सले आफूलाई मालिक घोषणा गर्न सक्छन्।
केन्टकीमा सुकुम्वासीले प्रतिकूल कब्जाको मुद्दा दर्ता गर्न कम्तीमा १५ वर्षसम्म सोही जग्गामा बसेको हुनुपर्छ। पेन्सिल्भेनियामा सुकुम्वासीले सम्पत्ति दाबी गर्न लगातार २१ वर्ष कब्जा गरेको हुनुपर्छ। भर्जिनियाको प्रतिकूल कब्जा सम्बन्धी कानुनमा १५ वर्षको निरन्तर कब्जाको अवधि आवश्यक पर्छ। नर्थ क्यारोलाइनामा सफल कानुनी दाबीका लागि सुकुम्वासीले लगातार २० वर्ष सम्पत्ति ओगटेको हुनुपर्छ।
कोलोराडोमा सामान्य अवस्थामा १८ वर्षको निरन्तर कब्जा आवश्यक पर्छ। तर, यदि सुकुम्वासीले ती सबै वर्षको घरजग्गा कर तिरिरहेको छ भने यो अवधि घटेर मात्र ७ वर्षमा सीमित हुन्छ। त्यसैले यहाँ घरधनीहरू थप चनाखो हुनुपर्छ। ओरेगनमा लगातार १० वर्ष बसेपछि सुकुम्वासीले सम्पत्ति हत्याउन सक्छन्।
यदि तपाईं अमेरिकामा घरजग्गामा लगानी गर्दै हुनुहुन्छ वा तपाईंको कुनै सम्पत्ति खाली छ भने, त्यसलाई बेवारिसे नछोड्नुहोस्। नियमित निरीक्षण, करको भुक्तानी र चनाखोपनले मात्र तपाईंको सम्पत्ति सुरक्षित राख्न सक्छ।