पोतो (Fistula / Anal Fistula) र पायल्स (Piles / Hemorrhoids)/ फिसर Fissure
१. पोतो (Fistula / Anal Fistula) पोतो भनेको के हो?
पोतो भनेको गुदा (anus) र मलद्वार आसपासको छालाबीच असामान्य सानो क्यानाल जस्तै सुरुङ बन्नु हो। यो प्रायः संक्रमण (infection) वा फोको (abscess) फुटेपछि बन्न पुग्छ। सुरुङबाट लगातार पानी जस्तै चिप्लो तरल वा पस बगिरहन्छ।
पोतोका मुख्य कारणहरू
- गुदा वरिपरि संक्रमण वा फोको बन्नु
- लामो समयको कब्जियत
- आन्द्रा सम्बन्धी रोग (जस्तै Crohn’s disease)
- चोटपटक वा शल्यक्रिया (surgery) पछि
- लामो समयको डायरिया
लक्षणहरू
- गुदा वरिपरि सानो प्वाल जस्तै देखा पर्नु
- त्यहाँबाट पानी, पस वा रगत बगिरहनु
- बस्दा वा हिँड्दा दुखाइ
- छाला चिलाउने, बल्ने
- दुर्गन्ध आउने
उपचार विकल्पहरू
- एण्टिबायोटिक (संक्रमण रोक्न)
- Sitz bath (गुनगुने पानीमा बस्ने)
- सर्जरी (Fistulotomy / Laser / Kshar Sutra therapy)
नोट: पोतो धेरैजसो अवस्थामा स्वयं निको हुँदैन, विशेषज्ञ डाक्टरको उपचार आवश्यक पर्छ।
पोतो (Fistula / Anal Fistula) र पायल्स (Piles / Hemorrhoids)/ फिसर Fissure
२. पायल्स (Piles / Hemorrhoids)
पायल्स भनेको के हो?
पायल्स भनेको गुदा वरिपरिका नसाहरू सुन्निएर गाठा जस्तो बन्ने अवस्था हो। यो समस्या कब्जियत, लगातार चाप दिएर दिसा गर्ने, मसलेदार खाना धेरै खाने वा गर्भावस्था जस्ता कारणले उत्पन्न हुन्छ। यसले दिसा गर्दा रगत आउनु, चिलाउन, जलन र दुखाइ जस्ता लक्षण देखाउँछ।
पायल्सका प्रकार
- Internal Piles – गुदा भित्र
- External Piles – गुदा बाहिर
- Prolapsed Piles – बाहिर झरिने
मुख्य कारणहरू
- लामो समयको कब्जियत वा चाप दिएर दिसा गर्नु
- पखाला दीर्घकालीन हुनु
- भारी वजन continuously उठाउनु
- गर्भावस्था
- मोटोपना
- मसलेदार, तेलिलो, फाइबर कम भएको खाना
- पानी कम पिउनु
लक्षणहरू
- दिसा गर्दा रगत देखिनु
- बस्दा वा हिँड्दा दुखाइ
- गुदा वरिपरि सुन्निनु वा गाठा जस्तो देखिनु
- चिलाउने, जल्ने
- दिसा पूरा नहुनुजस्तो लाग्ने
उपचार उपायहरू
- घरमै पालन गर्न सकिने उपाय
- धेरै पानी पिउने (दिनमा ५–६ लिटर)
- फाइबरयुक्त खाना (सलाद, साग, कागती, मेवा, ओट्स, चामलको भुसा)
- गुनगुने पानीमा १०–१५ मिनेट बस्ने (Sitz bath)
- मसालेदार र तेलिलो खाना कम गर्ने
- कब्जियत रोक्ने (Isabgol husk / flax seeds आदि)
चिकित्सा उपचार
- Creams & Ointments (anti-inflammatory)
- Stapler surgery / Laser therapy
- Blood flow reducing medicines
पोतो र पायल्स बीच मुख्य फरक
| विषय | पोतो (Fistula) | पायल्स (Piles) |
|---|---|---|
| समस्या | असामान्य सुरुङ | सुन्निएका नसाहरू |
| स्राव | पानी / पस बग्ने | प्रायः रगत बग्ने |
| दुखाइ | धेरै | मध्यम–गम्भीर |
| उपचार | सर्जरी प्रायः आवश्यक | प्रायः बचाइ र औषधिले हुने |
| निको हुने | आफैं हुँदैन | धेरैजसो ठीक हुन्छ |
कसरी बच्ने? (Prevention Tips)
- पर्याप्त पानी पिउने
- फाइबरयुक्त खाना खाने
- लामो समय शौचालयमा बस्नु नहुने
- नियमित exercise गर्ने
- तनाव कम गर्ने
- अत्यधिक मसलेदार खाना कम गर्ने
पोतो (Fistula / Anal Fistula) र पायल्स (Piles / Hemorrhoids)/ फिसर Fissure
3. Fissure (Anal Fissure)
Anal Fissure वा फिसर भनेको गुदा (anus) को छालामा सानो चिरा वा घाउ बन्ने समस्या हो। दिसा कडा वा सुख्खा हुँदा, कब्जियत लामो समय रहँदा वा अत्यधिक चाप दिएर दिसा गर्दा गुदा छाला फाटेर घाउ हुन्छ र धेरै दुखाइ तथा जलन अनुभव हुन्छ।
मुख्य लक्षणहरू
- दिसा गर्दा वा पछि धेरै तेज दुखाइ
- रातो रगत थोपा–थोपा देखिनु
- जलन र चिलाउने
- कडा दिसा
- गुदा वरिपरि साना छाला tag जस्तो देखिनु
मुख्य कारणहरू
- लगातार कब्जियत
- कडा दिसा
- अत्यधिक बल प्रयोग गरेर दिसा गर्नु
- Diarrhea धेरै दिनसम्म हुनु
- गर्भावस्था र डेलिभरीपछि
- पानी कम पिउनु
- कम फाइबरयुक्त खाना
उपचार उपायहरू (सामान्य)
- गुनगुने पानीमा बस्ने (Sitz bath) – 10–15 मिनेट, दिनमा 2–3 पटक
- फाइबरयुक्त खाना – सलाद, साग, मेवा, ओट्स, फाइबर सप्लिमेन्ट
- धेरै पानी पिउने – ३–४ लिटर प्रतिदिन
- कब्जियत रोक्ने उपाय – Isabgol / Chia / Flaxseed
- मसलेदार र तेलिलो खाना कम गर्ने
UTURN Suplement for Treatment
- प्रोपोलिस १०-१० थोपा
- बीपोलेन १-१ क्याप्सुल
- अमला जुस वा त्रीबेरी जुस २-२ बिर्को
- पायल्सको लागि रुवामा महसङ प्रोपोलिस मिसाएर दिसाघरमा चेप्ने
(मनतातो पानीमा दिनको दुई टायम)
प्रोडक्ट सेवनगर्दा ३ महिना देखि ६ महिना र बडिमा ८ महिना सम्म सेवन गर्नुपर्ने हुनसक्छ ।
डाक्टर देखाउनु जरुरी?
- १–२ हप्तामा सुधार नआएमा
- रगत धेरै आउने
- असह्य दुखाइ
- गुदा वरिपरि गाठा जस्तै फुलेको देखिएमा (chronic fissure)
पोतो (Fistula / Anal Fistula) र पायल्स (Piles / Hemorrhoids)/ फिसर Fissure
Conclusion / निष्कर्ष
पोतो, पायल्स र फिसर—यी तीनै समस्या गुदा तथा मलद्वार क्षेत्रमा हुने अत्यन्त सामान्य तर पीडादायी समस्या हुन्। जसको प्रमुख कारण कब्जियत, गलत खानपान, जीवनशैली, शारीरिक तनाव र संक्रमण हो।
पायल्स मा नसाहरू सुन्निन्छन्, फिसर मा छाला फाट्छ, र पोतो मा सुरुङ बनेर पस वा पानी निरन्तर बगिरहन्छ। यी तीनै समस्याले दिसा गर्दा पीडा, रगत, चिलाउने, जलन, सुन्निने र असहजता ल्याउँछन्। read more
यसको समाधान:
- समयमै चिन्ह पहिचान
- आहार–विहार सुधार
- फाइबर र पानीको मात्रा बढाउने
- Sitz bath, exercise, तनाव कम गर्ने
- Natural supplements र चिकित्सकीय मार्गदर्शन अपनाउने
पोतो प्रायः आफ्नो उपचारबिना निको नहुने समस्या हो, जबकि पायल्स र फिसरमा सही जीवनशैली र प्राकृतिक उपचारले धेरै सुधार देखिन्छ।
लजाएर समस्या लुकाउने होइन, समयमै उपचार, जागरूकता र स्वस्थ बानी नै दीर्घकालीन समाधान हो।