लगातार दोस्रो वर्ष विद्युतमा बाढी-पहिरो वितण्डा, ५ अर्बको क्षति

१३ असोज, काठमाडौं । नेपालको विद्युत् क्षेत्रले बाढी-पहिरोका कारण लगातार दोस्रो वर्ष अर्बौं रुपैयाँको क्षति बेहोरेको छ । यसपटक १० असोजदेखि परेको पानीले ऊर्जा सिँचाइ क्षेत्रमा करिब ५ अर्बको क्षति भएको र यो अझै बढ्न सक्ने ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयले जनाएको छ । त्यस्तै माथिल्लो तामाकोशी कार्यरत ४ जना कर्मचारी तथा सुरक्षाकर्मी हराइरहेका छन् ।

गत वर्ष नेपालको पूर्वी क्षेत्रमा परेको पानीका कारण बाढी पहिरोले विद्युत् आयोजना र प्रसारण लाइनलगायतमा १० अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको क्षति भएको थियो । जल तथा मौसम विज्ञान विभागले गरेको पूर्वानुमानमा आधारमा आवश्यक सतर्कता अपनाउँदा अपनाउँदै पनि यति क्षति हुन पुगेको ऊर्जामन्त्री दिपक खड्काले बताए ।

‘सबैतिरबाट विवरण आउन बाँकी छ । जल तथा मौसम पूर्वानुमान विभागले यस्तो बाढी आउने पूर्वानुमान गरेको र त्यसका आधारमा विद्युत् आयोजनाहरूलाई पहिल्यै जानकारी गराउँदा गराउँदै पनि यति क्षति भएको हो । पूर्वानुमान नआएको भए अझै ठूलो क्षति हुने थियो,’ ऊर्जामन्त्री खड्काले बताए ।

गत वर्ष पूर्वी क्षेत्रमा मात्रै आएको बाढीले करिब १० अर्ब रुपैयाँ बराबरको क्षति भएकोमा अहिलेको क्षति कम रहेको पनि ऊर्जामन्त्री खड्काले बताए ।

‘हामीले विद्युत् आयोजनाहरूमा रातमा नबसीदिने, यातायातका साधन नचलाउनेलगायत निर्देशन दिएका थियौँ, त्यसले क्षति कम भएको हो,’ उनले भने ।

बाढी पहिरोले विद्युत् आयोजना, प्रसारण लाइन तथा वितरण प्रणालीमा भएको क्षतिका कारण ११ सय मेगावाट विद्युत् उत्पादनमा अवरोध भएको मन्त्रालयले जनाएको छ ।

उत्पादन रोकिएका आयोजनामध्ये ६ सय २६ मेवावाट उत्पादन क्षमताका ११ वटा जलविद्युत् आयोजनाहरूमा क्षति भएको र आपतकालीन अवस्थामा अधिकांश विद्युतगृहहरूको उत्पादन बन्द समेत रहे अनुसार करिब ११०० मेगावाट बराबरको उत्पादन रोकिएको जानकारी ऊर्जा मन्त्रालयले दिएको छ ।

त्यस्तै कुल १ हजार १० मेवाजडित विद्युत् क्षमताको १५ वटा निर्माणाधीन जलविद्युत् आयोजनाहरूमा क्षति भएको उर्जा मन्त्रालयका सचिव सुरेश आचार्यले बताए ।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कुलमान घिसिङले माथिल्लो तामाकोशीलगायत आयोजनामा ठूलो मात्रामा क्षति पुगेको र यसको यथार्थ विवरण आउन बाँकी रहेको बताए ।

माथिल्लो तामाकोशी आयोजनाबाट नदीले बगाएका चार कर्मचारीहरू अहिलेसम्म पनि भेटिएका छैनन् । आयोजनाको बाँध स्थलमा अवस्थित कन्ट्रोल रुममा पूर्णरूपमा क्षति भएको, सेटलिङ बेसिन र बक्स बेसिन र बक्स कल्भर्टमा थुप्रिएको घिसिङले जानकारी दिए ।

‘यसको पुनर्निर्माण कहिले सम्पन्न होला भन्न सकिने अवस्था छैन । हिउँदसम्म पनि मर्मतसम्भार सकिएन भने ऊर्जाको व्यवस्थापनमा समस्या आउन सक्छ,’ उनले भने ।

काबेली करिडोरका तीनवटा टावरमा क्षति भएको र त्यसका कारण पूर्वाञ्चलमा आउने २ सय मेगावाट विद्युत् बन्द हुन पुगेको घिसिङले बताए ।

‘त्यसबाट इलाम फिदिम ताप्लेजुङको आपूर्ति बन्द भएको छ । हामी दमकबाट ब्याकफिड गरी त्यस क्षेत्रमा आपूर्ति दिने प्रक्रियामा छौं,’ घिसिङले भने । त्यसलाई पुनर्स्थापनाका लागि टोली पठाउन खोजेकोमा हवाई टिकट नपाएकाले समस्या भएको उनले बताए ।

त्यस्तै खिम्ती लामोसाँघु खण्डमा एउटा टावर तामाकोशीले बगाएकोले २ सय मेगावाट विद्युत् लिन नसकिएको उनले बताए । यो काठमाडौंलाई पनि विद्युत् आपूर्ति गर्ने प्रसारण लाइन हो । साथै, त्यही क्षेत्रमा रहेको खिम्ती ढल्केबर २२० केभी प्रसारण लाइनको एउटा टावर निकै जोखिममा रहेको र त्यसमा क्षति पुगे ८ सय मेगावाट विद्युत् प्रसारण बन्द हुने घिसिङले बताए । त्यसलाई जोगाउने प्रयास भइरहेको उनले बताए ।

टावरमा क्षति पुग्दा त्यसको असर एउटा आयोजनामा पुगेको भन्दा बढी हुने उनको भनाइ थियो ।

‘एउटा आयोजनामा क्षति पुग्यो भने त्यसको मात्रै उत्पादन बन्द हुन्छ तर एउटा टावर ढल्दा धेरैवटा विद्युत् आयोजनाको विद्युत् प्रसारण हुन सक्दैन,’ उनले भने ।

वितरण लाइनहरुमा पनि धेरै ठूलो समस्या भएको उनले बताए । ‘पानी परिरहेका बेला वितरण प्रणालीमा पोल ढलेको, ट्रान्सफर्मरमा समस्या आएकोलगायत कारण मानवीय क्षति नहोस् भनेर विद्युत् आपूर्ति बन्द गरिएकोमा तीमध्ये अधिकांश खुलाइएको उनले बताए ।

विद्युत् निर्यातको मात्रा घट्यो

बाढी पहिरोको कारण विद्युत् उत्पादन र प्रसारणमा अवरोध आएपछि नेपालबाट भारत निर्यातको मात्रा पनि घटेको घिसिङले जनाए । यसअघि नेपालबाट करिब साढे ८ सय मेगावाट विद्युत् निर्यात गरिरहेकोमा अहिले २ सय ५० देखि ३ सय मेगावाट मात्रै विद्युत् निर्यात भइरहेको उनको भनाइ थियो ।

तर नेपालमा विद्युत् आपूर्ति गर्न नपुग्ने अवस्था आयो भने निर्यात बन्द गरेर भए पनि देशभित्रै वितरण गरिने उनले बताए ।

‘हिजो निर्यात गर्न भनेर हामीले करिब ८ सय मेगावाटको बिड गरेका थियौं । तर बाढी पहिरोका कारण आपूर्ति गर्न सकेनौं । त्यसबापत पेनाल्टी पनि तिर्नुपर्ने हुनसक्छ,’ उनले भने ।

पुनर्निर्माणमा सघाउन निजी क्षेत्रको माग

स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था इपानले गत वर्ष क्षति भएको आयोजनाहरूको पुनर्निर्माण र मर्मत गर्ने काम बाँकी रहेको अवस्थामा पुनः ठूलो नोक्सानी बेहोर्नुपरेको जनाएको छ ।

‘भ्याट छुट दिने विषयमा अर्थ मन्त्रालय र ऊर्जा मन्त्रालयबीच जुहारी चलिरहेको छ । यो विषय चाँडै नटुंगिए निजी क्षेत्रले चाँडै आयोजना पुनर्निर्माण गर्न सक्दैनन् । त्यसो हुँदा यो विषय टुंगियोस्,’ इपानका अध्यक्ष गणेश कार्कीले बताए ।

बनाउँदै गरेका सामान बगाएर लगेको छ जुन तत्काल आयात गर्नुपर्ने छ, त्यसो हुँदा भ्याटको विषय चाँडै टुंगिनुपर्ने उनले बताए । सडक र पुलमा पनि ठूलो मात्रामा क्षति पुगेकाले परियोजना समयमा सम्पन्न नहुने जोखिम रहेको उनले बताए । उसमा मन्त्रालय र प्राधिकरणले सहजीकरण तथा पुनर्कर्जा प्रदान गर्न सहजीकरण गरिदनुपर्ने उनले बताए ।

मन्त्री खड्काले आयोजनाको पुनर्निर्माण गर्न सरकारले सहजीकरण गर्ने बताए । आयोजनाहरूले पाउनुपर्ने बीमाको भुक्तानी दिलाउन पनि पहल गर्ने उनले बताए ।

कुन विद्युत् आयोजनामा कस्तो क्षति ?

प्रसारण तर्फ

वितरण तर्फ

सिँचाइ र नदी नियन्त्रणमा डेढ अर्बको क्षति

मन्त्रालयका अनुसार सिँचाइ र नदी नियन्त्रणतर्फ बाढी पहिरोका कारण करिब डेढ अर्बको क्षति भएको छ । सुनसरी मोरङ सिँचाइ आयोजना अन्तर्गतका १० वटा शाखा नहरहरूको टेल करिब ५ करोड रुपैयाँको क्षति भएको अनुमान रहेको सिँचाइ मन्त्रालयका महानिर्देशक सञ्जीव बरालले बताए ।

त्यस्तै बाग्मति सिँचाइ आयोजनामा पूर्वी मूल नहर र पश्चिम मूल नहर एवं शाखा नहरहरूमा क्षति पुगेको र त्यसको लागत ५ करोड ४० लाख रुपैयाँ रहेको उनले बताए ।

झाँझ सिँचाइ आयोजना अन्तर्गतको नहरमा ३ करोड रुपैयाँको अनुमानित क्षति भएको जनाइएको छ । कोशी पम्प चन्द्र नहर आयोजनामा माहुली खोलाले क्षति गरेको, कमला सिँचाइ व्यवस्थापन आयोजना अन्तर्गत बाँधको तल्लो क्षेत्रमा क्षति पुर्‍याएको पनि जनाइएको छ ।

घुर्मी नदीमा रहेको १४० मी लम्बाइको साइफनमा क्षति पुर्‍याएको र बताहा नदीमा रहेको साइफनमा क्षति पुर्‍याई उच्च जोखिममा रहेको र त्यसको अनुमानित क्षतिको लागत ५ करोड रुपैयाँ रहेको जनाइएको छ ।

सुनकोशी मरिन डाइभर्सन बहुउद्देश्यीय आयोजना, सिन्धुली अन्तर्गत निर्माणाधीन कफर ड्याम डुबानमा परेको छ । त्यहाँ ठूलो क्षतिको अनुमान भए पनि लागत अनुमान गर्न कठिन भएको महानिर्देशक बरालले जनाए ।

महाकाली सिँचाइ आयोजना, कञ्चनपुर लगायत अन्य क्षेत्रमा भदौ महिनामा आएको बाढीले ठूलो क्षति पुर्‍याई करिब १ अर्ब १४ करोडको क्षति पुर्‍याएको विभागले जनाएको छ ।

यसका साथै ११ र १२ असोजमा आएको अबिरल वर्षाले गर्दा विभिन्न क्षेत्रमा नदी कटान, डुबान तथा बाढीले नदी नियन्त्रण तर्फ करिब १ अर्ब १६ करोड २० लाख क्षति पुर्‍याएको मन्त्रालयले जनाएको छ ।

‘हालसम्म प्राप्त तथ्यांक अनुसार नदी नियन्त्रण तथा सिंचाई समेत गरी कुल करिब १ अर्ब ३५ करोड र विद्युत आयोजना तर्फ करिब ३ अर्ब गरि कुल करिब ४ अर्ब ३५ करोडको क्षति रहेको देखिन्छ,’ मन्त्रालयले उल्लेख गरेको छ ।