प्रकाशित मिति : २४ फाल्गुन २०८२, आइतबार
इरानका सर्वोच्च नेता अली खामेनीको अमेरिकी र इजरायली आक्रमणमा मृत्यु भएपछि उनका छोरा मोज्तबा खामेनीलाई नयाँ सर्वोच्च नेताका रूपमा चयन गरिएको छ।
५६ वर्षका मोज्तबा खामेनी सार्वजनिक जीवनमा कम देखिने व्यक्ति मानिन्छन्। उनले अहिलेसम्म कुनै सरकारी पद सम्हालेका छैनन्। उनले सार्वजनिक रूपमा भाषण पनि दिएका छैनन् र सञ्चारमाध्यमसँग अन्तर्वार्ता पनि दिएका छैनन्। उनका सीमित तस्बिर र दृश्य सामग्री मात्र सार्वजनिक भएका छन्।
तर, धेरै वर्षदेखि उनी इरानको शासन व्यवस्थाभित्र पर्दापछाडि प्रभाव राख्ने व्यक्तिका रूपमा चिनिँदै आएका थिए। सार्वजनिक भएका कूटनीतिक कागजातहरूमा उनलाई शासन व्यवस्थाभित्र प्रभावशाली र कडा स्वभावका व्यक्तिका रूपमा उल्लेख गरिएको थियो।
मोज्तबाको नियुक्ति विवादास्पद बन्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। इरानी क्रान्तिपछि स्थापना भएको इस्लामिक गणतन्त्रको सिद्धान्त अनुसार सर्वोच्च नेता वंश परम्पराका आधारमा होइन, धार्मिक ज्ञान, प्रतिष्ठा र नेतृत्व क्षमताका आधारमा चयन गरिनुपर्छ।
सर्वोच्च नेता चयन गर्ने निकाय ‘विशेषज्ञहरूको सभा’ का एक सदस्यले दुई वर्षअघि अली खामेनी आफ्ना छोरा उत्तराधिकारी बन्ने पक्षमा नरहेको बताएका थिए। तर खामेनीले यस विषयमा सार्वजनिक रूपमा कुनै टिप्पणी गरेका थिएनन्।
मोज्तबा खामेनीको जन्म सन् १९६९ सेप्टेम्बर ८ मा इरानको मशहद सहरमा भएको थियो। उनी अली खामेनीका छ सन्तानमध्ये दोस्रो हुन्।
उनले तेहरानको अलावी विद्यालयमा माध्यमिक शिक्षा प्राप्त गरेका थिए। १७ वर्षको उमेरमा उनले केही समय सैनिक सेवामा काम गरेका थिए।
सन् १९९९ मा उनी धार्मिक अध्ययनका लागि शिया धर्मशास्त्रको प्रमुख केन्द्र मानिने कोम पुगे। त्यतिबेला उनी करिब ३० वर्षका थिए, जुन धार्मिक अध्ययन सुरु गर्ने सामान्य उमेरभन्दा ढिलो मानिन्छ।
हाल उनी मध्यम स्तरका धर्मगुरु मानिन्छन्। पछिल्ला दिनहरूमा केही सञ्चारमाध्यमले उनलाई “अयातोल्लाह” भनेर सम्बोधन गर्न थालेका छन्, जसलाई उनको धार्मिक हैसियत बढाउने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ।
मोज्तबाको नाम पहिलो पटक सन् २००५ को राष्ट्रपतीय चुनावपछि चर्चामा आएको थियो, जहाँ कट्टरपन्थी नेता महमूद अहमदिनेजाद विजयी भएका थिए। सुधारवादी उम्मेदवार मेहदी करौबीले खुला पत्रमार्फत मोज्तबाले सुरक्षा बल र स्वयंसेवी समूहको प्रयोग गरी चुनावमा हस्तक्षेप गरेको आरोप लगाएका थिए।
सन् २००९ मा अहमदिनेजाद पुनः निर्वाचित भएपछि देशभर ठूलो विरोध प्रदर्शन भयो, जसलाई इरानमा ‘हरियो आन्दोलन’ (ग्रिन मुभमेन्ट) भनिन्छ। ती प्रदर्शनका क्रममा केही प्रदर्शनकारीले मोज्तबा खामेनीलाई भावी सर्वोच्च नेता बनाउने प्रयासको विरोध गरेका थिए।
नयाँ सर्वोच्च नेताका रूपमा मोज्तबा खामेनीले आफ्नो बुवाको कडा नीतिलाई निरन्तरता दिने अपेक्षा गरिएको छ। केही विश्लेषकका अनुसार विदेशी आक्रमणमा आफ्ना परिवारका सदस्य गुमाएकाले बाह्य दबाबप्रति उनी अझ कठोर बन्न सक्ने सम्भावना छ।
तर उनीसामु ठूला चुनौतीहरू पनि छन्— राजनीतिक र आर्थिक संकटबाट गुज्रिरहेको इरानलाई स्थिर बनाउनु र जनतालाई आफू सक्षम नेता भएको विश्वास दिलाउनु।
यसैबीच इजरायलका रक्षा मन्त्रीले चेतावनी दिँदै खामेनीका उत्तराधिकारी जो कोही भए पनि स्पष्ट निशाना बन्न सक्ने बताएका छन्, जसले क्षेत्रीय तनाव अझ बढ्न सक्ने संकेत दिएको छ।