काठमाडौं । प्रतिनिधिसभा निर्वाचन परिणामले राजनीतिक स्थिरताको सन्देश दिएको छ । सुशासन र विकासको चाहनाका लागि भएको जेनजी विद्रोह अनुमोदन गर्दै मतदाताले ब्याटलेमार्फत् एउटै पार्टीलाई ढुक्कको बहुमत पुग्ने अवस्था बनाइदिएका छन् । प्रतिनिधिसभा प्रत्यक्षतर्फको १६५ र समानुपातिकतर्फको ११० सिटको अन्तिम मतगणना आइसक्दा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले स्थिर सरकार सञ्चालनका लागि सुरक्षित एकल बहुमत र समन्वय गर्दा आवश्यक परेको खण्डमा सहज दुईतिहाइको म्यान्डेट पाएको छ ।
प्रतिनिधिसभा निर्वाचनले वैकल्पिक राजनीतिको एजेन्डाबाट उदाएका दललाई जनताले बलियो विश्वासको सन्देश मतदानमार्फत दिएका छन् । मतदाताले पुरानो विरासतबाट अघि बढेका राजनीतिक दललाई पनि पूर्णतः अस्वीकार नगरी ‘सबक’ सिकाएको देखिएको छ । जेनजी आन्दोलनपछि भएको निर्वाचनले रास्वपा र हर्क साम्पाङ नेतृत्वको दललाई अनुमोदन गरेको स्पष्ट देखिन्छ ।
पाँच महिनाअघि स्थापना भएको साम्पाङ नेतृत्वको श्रम संस्कृति पार्टीले राष्ट्रिय दलको मान्यता पाउनु जेनजी आन्दोलनको अनुमोदनसँगै नयाँ दललाई अवसर दिइएको रूपमा बुझ्नुपर्ने राजनीतिक विश्लेषक बताउँछन् । प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको प्रत्यक्ष र समानुपातिक मतपरिणामअनुसार ६ दल राष्ट्रिय दल बनेका छन् । कम्तीमा ३ प्रतिशत समानुपातिक मत वा १ सिट प्रत्यक्ष जित्ने दलमा ६ वटा दल भएका छन् । २०७९ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका लागि दर्ता रास्वपाले निर्वाचनमा सहभागी भएको दोस्रोपटकमै झन्डै दुईतिहाइ जनमत पाएको छ भने पाँच महिनाअगाडि स्थापना भएको श्रम संस्कृति पार्टीले राष्ट्रिय दल बन्ने सफलता पाएको हो ।
कसको मत कति ?
निर्वाचन आयोगका अनुसार खसेको मतमध्ये १ करोड ८ लाख ३० हजार ८१५ मत सदर हुँदा ६ वटा पार्टीले राष्ट्रिय दलको मान्यता प्राप्त गर्दै समानुपातिक सिट हात पारेका हुन् । आयोगले मतगणना गरी अन्तिम परिणाम सार्वजनिक गरेसँगै २१ फागुनको निर्वाचनबाट राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले सुदृढ बहुमतसहित निकट दुईतिहाइको अनुमोदन पाएको हो ।
निर्वाचन आयोगले सार्वजनिक गरेको अन्तिम परिणामअनुसार रास्वपाले कूल सदर मतको ४७.८ प्रतिशत मत पाएको छ । रास्वपाले ५१ लाख ६७ हजार ४२९ मत पाएको छ । समानुपातिकमा यो निकटतम दलभन्दा झन्डै तेब्बर मत हो । समानुपातिकतर्फ दोस्रोमा नेपाली कांग्रेस भएको छ । नेपाली कांग्रेसले १६.२ प्रतिशत अर्थात् १७ लाख ५५ हजार ४७९ मत ल्याएको छ ।
त्यस्तै, तेस्रो दलको हैसियत नेकपा एमालेले बनाएको छ । १४ लाख ५२ हजार ६३७ अर्थात् १३.४ प्रतिशत ल्याएको नेकपा एमालेलाई नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) पछ्याउँदै चौथो भएको छ । यसैगरी, नेकपाले ८ लाख ९ हजार ५३० अर्थात् ७.५ प्रतिशत मत ल्याएको छ । नयाँ राजनीतिक दलको रूपमा उदाएको श्रम संस्कृति पार्टीले ३ लाख ८५ हजार ७०८ अर्थात् ३.५ प्रतिशत ल्याएर पाँचौँ दलको हैसियत बनाएको छ ।
६ दलले मान्यता पाएको प्रत्यक्षमा सबैभन्दा कम सिट जितेको राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा)ले समानुपातिकमै पनि ३ लाख ३० हजार २२७ अर्थात् ३ प्रतिशत मत पाएका छन् । ‘थ्रेसहोल्ड’ गणनामा आएका ६ वटा पार्टीको जम्मा मतलाई आधार मानेर ११० सिट छुट्ट्याउँदा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले मात्रै ५२ प्रतिशत सिट अर्थात् ५७ सिट पाउने भएको छ ।
यस्तै, कांग्रेसले १७.७५ प्रतिशत अर्थात् २० सिट, नेकपा एमालेले १४.७ प्रतिशत अर्थात् १६ सिट पाउँछ । संसद्मा अर्को कम्युनिस्ट दलको रूपमा रहेको नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीले ८ प्रतिशत अर्थात् ९ सिट, श्रम संस्कृति पार्टीले ३.८ प्रतिशत अर्थात् ४ सिट र राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीले ३.३ प्रतिशत अर्थात् ४ सिट पाउने भएको हो ।
कांग्रेस–कम्युनिस्ट खुम्चिए
संसद््को सबैभन्दा ठुलो र झन्डै दुई तिहाइ मत ल्याएको रास्वपाले पहिलोपटक लडेको २०७९ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको तुलना गर्दा परम्परागत राजनीतिक दल मानिएका नेपाली कांग्रेस र कम्युनिस्ट पार्टीहरू नराम्रोसँग खुम्चिएका छन् भने रास्वपा हौसिएको छ । अघिल्लो निर्वाचनको तुलनामा नेकपा एमालेले ठुलो क्षति व्यहोरेको छ । प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा समानुपातिकतर्फ ५२ प्रतिशत मत ल्याएको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले गत निर्वाचनमा ११ लाख ३० हजार ३४४ मत प्राप्त गरेको थियो ।
१३ वटा समानुपातिक जितेकोमा यसपटक ३५४ प्रतिशत अर्थात् ४० लाख १७ हजार ८७३ मत थपेर सिट संख्या ५७ पु¥याएको छ । यस पटक रास्वपाले ४४ सिट बढाएको हो । प्रतिनिधिसभा २०७९ सालमा एमाले समानुपातिक मततर्फ सबैभन्दा ठुलो दल भएको थियो । समानुपातिकतर्फ सबैभन्दा बढी २८ लाख ४५ हजार ६४१ मत प्राप्त गरी ३४ सिट जितेको एमाले २१ फागुनको निर्वाचनमा तेस्रो भएको छ ।
एमालेले झन्डै ५० प्रतिशत मत गुमाएको छ । एमालेले १३ लाख ९३ हजार ६८५ मत गुमाएको छ । एमालेले समानुपातिक सिटमा भने ५२ प्रतिशतको क्षति व्यहोरेको छ । गत संसद्मा समानुपातिक बाट ३५ जना सहभागी गराएको एमालेले यस पटक समानुपातिकमा १६ सिट पाउने देखिएको छ । गत निर्वाचनमा २७ लाख १५ हजार २२५ मत प्राप्त गरी ३२ सिट जितेको कांग्रेसले ३५.५६ प्रतिशत अर्थात् ९ लाख ६० हजार ८३० मत गुमाएको छ भने ३७.५ प्रतिशत सिट संख्या पनि गुमाएको छ । यसपटक कांग्रेसले समानुपातिकतर्फ २० सिट पाएको छ ।
नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीले गत निर्वाचनमा ११ लाख ७५ हजार ६८४ मत प्राप्त गरी १४ सिट जितेकोमा ३३.४६ प्रतिशत अर्थात् ३ लाख ६६ हजार ६१३ मत गुमाएको छ भने ३५.७ प्रतिशत सिट गुमाउँदै ९ सिटमा कायम भएको छ । परम्परागत राजनीतिको विरासत बोकेको राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीले गत निर्वाचनमा ५ लाख ८८ हजार ८४९ मत प्राप्त गरी ७ सिट जितेकोमा यस पटक गतको तुलनामा ४४ प्रतिशत मत कम पाएको छ ।
राप्रपाले मततर्फ २ लाख ५८ हजार ७६७ र ४२.८ प्रतिशत सिट गुमाएको छ । राप्रपाले ४ सिट पाउनेछ । अघिल्लो निर्वाचनमा ४ लाख २१ हजार ३१४ समानुपातिक मत प्राप्त गरी ५ सिट जितेको जनता समाजवादी पार्टी, ३ लाख ९४ हजार ६५५ मत प्राप्त गरी ५ सिट प्राप्त गरेको जनमत पार्टीले यसपटक ‘थ्रेसहोल्ड’ पार गर्न सकेनन् ।
परिणाममा रेकर्ड गर्दै
प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा २१ फागुनको मत परिणाम रेकर्ड ‘ब्रेक’ नै भएको छ । नेपालको पहिलो आमनिर्वाचन २०१५ मा दुईतिहाइ ल्याएको नेपाली कांग्रेसको रेकर्ड ‘ब्रेक’ गर्दै रास्वपाले प्रत्यक्षतर्फ तीन चौथाइ सिट जितेको छ । समानुपातिक व्यवस्थाका कारण दुईतिहाइका लागि प्राविधिक रूपमा सिट नपुगे पनि नैतिक र राजनीतिक हिसाबले ‘रेकर्ड गर्दै’को नतिजा मिलेको राजनीतिज्ञ बताउँछन् । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले समानुपातिक तर्फभन्दा प्रत्यक्षतर्फ अझै उत्कृष्ट नतिजा ल्याएको छ । प्रतिनिधिसभा निर्वाचन २०७९ सालमा प्रत्यक्षमा जम्मा ७ सिट जितेको रास्वपाले १ हजार ६८६ प्रतिशतले वृद्धि गरी १२५ सिट पु¥याएको छ ।
अघिल्लो निर्वाचनमा प्रत्यक्षतर्फ सबैभन्दा धेरै ५७ सिट जितेको नेपाली कांग्रेसले यस पटक ६८ प्रतिशत अर्थात् ३९ सिट गुमाएर १८ सिटमा सीमित भएको छ । प्रत्यक्षतर्फ संसद् ्को दोस्रो दल रहेको नेकपा एमालेले अघिल्लो पटकको तुलनामा ८० प्रतिशत नोक्सानी व्यहोरेको छ । ४४ सिट जितेको नेकपा एमालेले यस पटक करिब ३५ सिट गुमाएर ९ सिटमा सीमित भएको हो । अघिल्लो निर्वाचनमा प्रत्यक्षतर्फ १८ सिट जितेको नेकपाले ५५ प्रतिशत सिट अर्थात् १० सिट गुमाएर ८ सिटमा सीमित भएको छ ।
समानुपातिकतर्फको समेत मतगणना सम्पन्न हुँदा २७५ सदस्यीय प्रतिनिधिसभामा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले २ तिहाइलाई २ सिट कम जित हात पारेको हो । प्रत्यक्षतर्फ १२५ र समानुपातिक तर्फ ५७ सिट जितेर १८२ सिट जितेको रास्वपालाई दुई तिहाइ अर्थात् १८४ सिट पुग्न २ सिट अपुग भएको छ । यस निर्वाचनबाट दोस्रो ठुलो भएको नेपाली कांग्रेसले प्रत्यक्ष र समानुपातिकबाट जम्मा ३८ सिट जितेको छ । अघिल्लो निर्वाचनमा कांग्रेसले जम्मा ८९ सिट जितेको थियो । यस्तै नेकपा एमालेले प्रत्यक्ष र समानुपातिकतर्फ गरी २५ सिट जितेको छ ।
अघिल्लो निर्वाचनमा एमालेले ७९ सिट जितेको थियो । अघिल्लो निर्वाचनमा प्रत्यक्ष र समानुपातिक गरी ३२ सिट जितेको तत्कालीन नेकपा माओवादी र नेकपा एकीकृत समाजवादी अर्थात् हालको नेकपाले प्रत्यक्ष र समानुपातिक गरी १६ सिट जितेको छ । अघिल्लो निर्वाचनमा प्रत्यक्ष र समानुपातिक गरी १४ सिट जितेको राप्रपा यस पटक जम्मा ५ सिटमा सीमित भएको छ । नयाँ खुलेको दल श्रम संस्कृति पार्टीले प्रत्यक्ष र समानुपातिक गरी यो निर्वाचनमा ७ सिट जितेको छ । यो निर्वाचनमा अन्तरिम सरकारको मन्त्री पदबाट राजीनामा दिएर चुनाव लड्न गएका महावीर पुन प्रतिनिधि सभामा स्वतन्त्र सांसदको रूपमा प्रवेश गरेका छन् ।
प्रतिपक्षी दल–संसदीय दलको नेता को ?
१८२ सिटसहित रास्वपाले सरकारको नेतृत्व पाउँदै गर्दा प्रमुख प्रतिपक्षी दलको भूमिकामा नेपाली कांग्रेस हुनेछ । प्रत्यक्षतर्फ १८ सिट विजयी कांग्रेसले समानुपातिकतर्फबाट २० सिट पाउने देखिन्छ । ३८ सिटसहित कांग्रेस प्रमुख प्रतिपक्षी दलको भूमिकामा हुनेछ । विशेष महाधिवेशनबाट कांग्रेस सभापति भएका गगनकुमार थापा सर्लाही क्षेत्र नम्बर–४ मा रास्वपा उम्मेदवार डा. अमरेशकुमार सिंहसंग पराजित भएका छन् ।
सभापति थापामात्रै नभई कांग्रेस पदाधिकारीसहित वरिष्ठ नेतासमेत पराजित भएका छन् । कांग्रेस संसदीय दलको नेता हुने सांसद नै प्रतिपक्षी दलको नेतासमेत हुन्छन् । तर, कांग्रेसमा रहेका विभिन्न समूहले आ–आफ्नै स्वार्थअनुसार अगाडि बढ्न खोज्दा समस्या आउनसक्ने देखिन्छ । कांग्रेस नेता रामहरि खतिवडा सहमतिमै दलको नेता चयन गरिने बताउँछन् । निर्वाचनबाट तेस्रो ठुलो दल बनेको नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)बाट ‘संसदीय दलको नेता को हुने ?’ चर्चाको विषय बनेको छ ।
पार्टी अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीसहित पदाधिकारी, वरिष्ठ नेता निर्वाचनमा पराजित भएका छन् । प्रत्यक्षमा ९ र समानुपातिकतर्फ १६ सिट पाएको एमाले २५ सिटसहित तेस्रो ठुलो दल बनेको छ । यसअघि एमाले कांग्रेस हाराहारीमै दोस्रो शक्तिशाली दल थियो । अध्यक्ष ओलीसहितका नेताहरूको लज्जास्पद हारले एमालेको शक्ति कमजोर बनेको छ । एमालेबाट सुहाङ नेम्वाङलाई दलको नेता बनाउनुपर्ने चर्चा भए पनि आधिकारिक निर्णय भएको छैन ।
त्यस्तै, नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) संयोजक पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ नै दलको नेता चयन हुने छन् । अन्य पुराना दलका सभापति–अध्यक्षसहित वरिष्ठ नेता निर्वाचनमा पराजित भए पनि प्रचण्ड निर्वाचित भएका छन् ।
पूर्वप्रधानमन्त्रीसमेत रहेका प्रचण्ड नेतृत्वको नेकपाले प्रत्यक्षमा ८ र समानुपातिकतर्फ ९ सिट पाउन सक्ने गरी १७ सिटसहितको चौथो ठुलो दल बनेको छ । अन्य पुराना दलमा पार्टी प्रमुख, पदाधिकारी, वरिष्ठ नेताहरू पराजित भएको तर नेकपा संयोजक प्रचण्ड विजयी भएकाले यहाँ दलको नेता चयन सहज छ । पाँचौं ठुलो दल श्रम संस्कृति पार्टीले अध्यक्ष हर्कराज राईलाई नै संसदीय दलको नेता बनाउने भएको छ भने राप्रपाले ज्ञानेन्द्र शाहीलाई संसदीय दलको नेता बनाउने भएको छ ।
(Visited 83 times, 1 visits today)