काठमाडौं । दिवंगत यौन अपराधी जेफ्री एपस्टाइनसँग सम्बन्धित कागजातहरूको विशाल सङ्ग्रहलाई एक व्यक्तिगत इमेल खाताको इन्टरफेसमा परिणत गरिएको डिजिटल अभिलेखले राजनीतिक र सामाजिक क्षेत्रमा हलचल पैदा गरेको छ।
Jmail.com नामक वेबसाइटले पत्रकार, अनुसन्धानकर्ता र सर्वसाधारणलाई हजारौँ सञ्चारहरूमा अभूतपूर्व सहजताका साथ खोजी गर्न अनुमति दिएको छ। यसले सरकारका अव्यवस्थित पीडीएफ फाइलहरूलाई एक सुसङ्गत विवरणमा परिणत गरेको छ।
यो अभूतपूर्व सार्वजनिक पहुँच सन् २०२५ को अन्त्यमा पारित भएको विधायी जनादेशको परिणाम हो, जसले न्याय विभाग (डीओजे) लाई एपस्टाइनको अनुसन्धानका लाखौँ पृष्ठका रेकर्डहरू सार्वजनिक गर्न बाध्य पारेको थियो।
यद्यपि, यो काम दुई स्वतन्त्र विकासकर्ताहरूले गरेका हुन्, जसले ‘अप्रशोधित’ र अव्यवस्थित डाटा लिएर त्यसलाई प्रयोगकर्ता-मैत्री इन्टरफेसमा परिणत गरे, जसले फेब्रुअरी २०२६ मा हेडलाइनहरू ओगटेको छ।
जेमेलको अवधारणा
जेमेलको अवधारणा विकासकर्ताहरू ल्यूक इगेल र रिले वाल्जले डिसेम्बर २०२५ मा कागजातहरूको पहिलो ब्याच जारी भएलगत्तै ल्याएका थिए।
एपस्टाइनसँग सम्बन्धित स्क्यान गरिएका, खोज्न असहज हुने पीडीएफहरू सङ्घीय वेबसाइटमा एकदमै असङ्गत तवरमा राखिएको थियो। इगेल र वाल्जले सरकारले फाइलहरू प्रस्तुत गर्ने यस्तो तरिका व्यापक अनुसन्धानलाई रोक्नको लागि आधारभूत रूपमा डिजाइन गरिएको थियो भन्ने महसुस गरे।
यो मित्रद्वयले जिमेल इनबक्सजस्तै देखिने र काम गर्ने ब्राउजर-आधारित अभिलेख तयार पारे, जसलाई jeevacation@gmail.com सँग सम्बन्धित एपस्टाइनको व्यक्तिगत अकाउन्टको रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।
जेमेललाई फिड गर्ने डाटा ‘एपस्टाइन फाइल पारदर्शिता ऐन’ (ईएफटीए) द्वारा अधिकृत छ, जुन ११९औँ संयुक्त राज्य कंग्रेसले पारित गरेको एक ऐतिहासिक कानुन हो।
परिष्कृत ‘अप्टिकल क्यारेक्टर रिकग्निसन’ (ओसीआर) प्रविधि प्रयोग गरेर उनीहरूले स्क्यान गरिएका सरकारी कागजातहरूबाट पाठहरू निकाले । तिनलाई कालक्रमअनुसार र श्रेणीगत रूपमा अनुक्रमित गरे। यो साइटले इमेलहरूलाई प्रयोगकर्ता सीधै एपस्टाइनको व्यक्तिगत खातामा लग-इन भएजस्तो गरी प्रस्तुत गर्दछ।
‘मलाई लाग्छ कि सबैभन्दा रोचक अथवा अचम्मित तुल्याउने पक्ष के हो भने, तपाईं उनको आफ्नै छवि सुधार्न गरिरहेका प्रयासहरूका इमेलहरू पढ्दै हुनुहुन्छ,’ इगेलले सञ्चारमाध्यमहरूलाई दिएको अन्तर्वार्तामा भने।
उनीहरूका अनुसार जेमेलमा फाइलहरूलाई योजनाबद्ध रूपमा राख्नको लागि पाँच घण्टा मात्र लागेको थियो।
साइटमा ‘तारा अङ्कित’ (Starred) खण्ड पनि छ, जसले ‘क्राउडसोर्स हब’ को रूपमा काम गर्दछ। यस खण्डमा भिजिटरहरूले आफूले फेला पारेका सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण इमेलहरू हाइलाइट गर्न सक्छन्। यसबाट कागजातहरूको सामूहिक अनुसन्धान सहज बन्न जान्छ।
विधायिकी जनादेश: एपस्टाइन फाइल पारदर्शिता ऐन
जेमेललाई फिड गर्ने डाटा ‘एपस्टाइन फाइल पारदर्शिता ऐन’ (ईएफटीए) द्वारा अधिकृत छ, जुन ११९औँ संयुक्त राज्य कंग्रेसले पारित गरेको एक ऐतिहासिक कानुन हो।
वर्षौंदेखि पीडितहरूका अधिकारका अधिवक्ताहरू र कानुन निर्माताहरूले एफबीआई र डीओजेद्वारा राखिएका कागजातहरू सार्वजनिक गर्न माग गर्दै आएका थिए।
सन् २०१९ मा सङ्घीय जेलमा एपस्टाइनको आत्महत्यापश्चात् यो माग झन् तीव्र बन्यो। एपस्टाइनको मृत्युले उनीविरुद्धको फौजदारी कारबाही रोकियो र सार्वजनिक सुनुवाइ हुन पाएन। यस प्रक्रियाले सम्भवतः उनका सहयोगीहरूको नाम उजागर गर्ने थियो।
यो दबाब सेप्टेम्बर २०२५ मा उत्कर्षमा पुग्यो, जब प्रतिनिधि थोमस मासीले ईएफटीएमा मतदान गर्न बाध्य पार्न ‘डिस्चार्ज पिटिसन’ दायर गरे, जसले समितिका सबै अवरोधहरूलाई बाइपास गर्यो। डिस्चार्ज पिटिसनले आवश्यक हस्ताक्षरहरू सुरक्षित गर्यो।
१८ नोभेम्बर, २०२५ मा प्रतिनिधि सभाले ४२७-१ मतले विधेयक पारित गर्यो। सिनेटले सर्वसम्मत सहमति जनायो र राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले १९ नोभेम्बर, २०२५ मा ऐनमा हस्ताक्षर गरे।
कानुनले न्याय विभागलाई एपस्टाइन र उनको सहयोगी घिसलेन म्याक्सवेलसँग सम्बन्धित सबै वर्गीकृत नगरिएका कागजातहरू, इमेलहरू, तस्बिरहरू र अनुसन्धान रेकर्डहरू पारित भएको ३० दिनभित्र खोज्न मिल्ने ढाँचामा सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध गराउन अनिवार्य गरेको थियो।
‘रअ’ डाटादेखि सार्वजनिक रेकर्डसम्म
न्याय विभागले, महान्यायाधिवक्ता पाम बोन्डीको निर्देशनमा कंग्रेसले तोकेको कडा समयसीमा पालना गर्न फाइलहरू क्रमशः जारी गर्न थाल्यो।
डिसेम्बर २०२५ को पहिलो ब्याचमा लाखौँ कागजातहरू समावेश थिए। यद्यपि, ती कागजातहरूमा चरम ‘रेड्याक्सन’ (सम्पादन गरी हटाइएको) भएकाले तुरुन्तै आलोचना गरिएको थियो। यसमा सम्पूर्ण पृष्ठहरू कालो पारिएको थियो। सूचनाहरू खोज्न समेत गाह्रो भएको थियो।
३० जनवरी, २०२६ मा भने सबै कागजातहरूको लागि प्रारम्भिक वैधानिक समयसीमा नै पार भएपछि डीओजेले एउटा विशाल अन्तिम ब्याच जारी गर्यो।
यसमा भने लगभग ३५ लाख पृष्ठका कागजातहरू साथै १ लाख ८० हजारभन्दा बढी तस्बिरहरू र २,००० भिडियोहरू समावेश थिए।
फाइलहरू न्युयोर्क र फ्लोरिडामा एफबीआईको अनुसन्धान, घिसलेन म्याक्सवेलको अभियोजन र एपस्टाइनको निजी सम्पत्तिबाट प्राप्त रेकर्डहरूसहित विभिन्न स्रोतहरूबाट सङ्कलन गरिएको थियो।
इनबक्सभित्रका सामग्री र खुलासाहरू
जेमेल अभिलेखभित्रका खुलासाहरू व्यापक छन्। राजनीति, व्यवसाय र विज्ञानदेखि अनेकन विधा र व्यवसायलाई यसले छोएको छ।
इमेलहरूले एपस्टाइनको २००८ को फ्लोरिडामा तोकिएको सजायपछिको उनको स्थितिको बाबजुद यौन अपराधीको रूपमा उनको सामाजिक स्तर र वित्तीय नेटवर्क कायम राख्ने प्रयासहरूको विस्तृत समयरेखा प्रदान गर्दछ।
जेमेलले कागजातहरू खोज्न योग्य बनाएको भए तापनि अन्तर्निहित सरकारी फाइलहरूले तिनीहरूलाई कसरी रेड्याक्ट गरियो भन्ने सम्बन्धमा गम्भीर प्रतिक्रियाको सामना गरेका छन्।
यी इमेलहरूले एपस्टाइनको संसारका ख्यातिप्राप्त व्यक्तित्वहरूसँगको हार्दिक त कहिलेकाहीँ लेनदेनको सम्बन्धहरूलाई प्रकट गरेका छन्।
२०१२ को अन्त्यतिरका इमेलहरूले देखाएका छन् कि इलोन मस्कले एपस्टाइनलाई ‘सेन्ट बार्ट्स’ मा हुने पार्टीहरूको बारेमा समयतालिकाको सूचना मागेका थिए। यस विषयमा मस्कले सामाजिक सञ्जालमा टिप्पणी गरे कि त्यस्ता इमेललाई उनको नाम बदनाम गर्ने सन्दर्भमा मात्र बाहिर ल्याइएको थियो।
कागजातहरूमा एपस्टाइनको निजी जेटमा सवार पूर्वराष्ट्रपति बिल क्लिन्टनका तस्बिरहरू समावेश छन्, जसलाई ‘ह्युम्यानिटेरियन ट्रिप’ ताकाको समयमा ‘लोलिता एक्सप्रेस’ भनिन्थ्यो।
फाइलहरूमा सन् २०१० मा बेलायती राजपरिवारले एपस्टाइनसँग साझा गरेको अफगानिस्तानमा लगानीको अवसरहरूको बारेमा गोप्य ब्रिफिङका रेकर्डहरू छन्।
रेड्याक्सन र पीडित गोपनीयताको समस्या
जेमेलले कागजातहरू खोज्न योग्य बनाएको भए तापनि अन्तर्निहित सरकारी फाइलहरूले तिनीहरूलाई कसरी रेड्याक्ट गरियो भन्ने सम्बन्धमा गम्भीर प्रतिक्रियाको सामना गरेका छन्। एपस्टाइनका पीडितहरूका वकिलहरूले डीओजेलाई नाबालिग पीडितहरूको पहिचान ठीकसँग सुरक्षित गर्न असफल भएको आरोप लगाएका छन्।
धेरै सन्दर्भहरूमा ‘रेड्याक्सन सफ्टवेयर’ असफल भयो, जसले प्राविधिक रूपमा सक्षम प्रयोगकर्ताहरूलाई कालो पारिएको पाठ हाइलाइट गर्न र पीडितहरूको नाम र दुर्व्यवहारको ग्राफिक विवरणहरू प्रकट गर्न अनुमति दियो। पीडितहरूका अधिवक्ताहरूले यस कदमलाई ‘पीडितहरूको सुरक्षा, संरक्षण र कल्याणको गम्भीर बेवास्ता’ भनेका छन्। यी असफलताहरूको लागि न्याय विभागविरुद्ध थप कानुनी कारबाहीको प्रतिज्ञा गरेका छन्।
कानुनी र राजनीतिक प्रभाव
यस प्रकरणले एक जटिल कानुनी वातावरण सिर्जना गरेको छ। ईएफटीएले कागजातहरू जारी गर्न बाध्य पारे तापनि यसले विशेष गरी पीडितहरूको लागि व्यक्तिगत गोपनीयताको उल्लङ्घन गर्ने फाइलहरू रोक्न अनुमति दिएको थियो।
डीओजेले सान्दर्भिक ठहर्याएका तर सार्वजनिक नगरेका अनुमानित २५ लाख पृष्ठका कागजातहरूका विषयमा बहस जारी छ। डीओजेले ती पृष्ठहरू दोहोरिएका वा सान्दर्भिक जानकारी नभएका दाबी गरेको छ। प्रतिनिधि मासीजस्ता कानुन निर्माताहरूले डीओजेको समीक्षा प्रक्रियाको पूर्णतामाथि प्रश्न उठाउँदै बाँकी फाइलहरू सार्वजनिक गर्न दबाब दिइरहेका छन्।
Jmail.com को सुविधाले यी प्रकरणहरूमाथि निगरानी राख्न मानिसहरूलाई सशक्त बनाएको छ। कागजातहरू सामान्य ‘सर्च बार’ को सहायताबाट सजिलै प्राप्त गर्न सकिन्छ। आफूले खोजेको नाम अथवा पात्रहरूबारे सहजै जानकारी प्राप्त गर्न सकिन्छ। तर, यहाँ एउटा गम्भीर प्रश्न यो उठ्छ- यदि केही घण्टाभित्र दुई जना व्यक्तिले एपस्टाइन फाइलहरूलाई यति सहज र पहुँचयोग्य बनाउन सके भने सङ्घीय सरकारको पक्षबाट किन त्यो कदम उठाइएन?