गत चुनावअघि नेपाली कांग्रेस परित्याग गरेर राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) बाट काठमाडौं–५ मा उम्मेदवार बनेका प्रणयशमशेर राणाले साढे तीन वर्षपछि उक्त दल त्यागेका छन् ।
पूर्व खेलकुदमन्त्री विराजभक्त श्रेष्ठका विज्ञ सल्लाहकार भएर काम गरेका राणा रास्वपाको केन्द्रीय एनआरएन विभागको उपप्रमुखको भूमिका निर्वाह गरे । एनआरएन विभागलाई प्रवास विभागमा मर्ज गरियो । पछिल्लो समय उनी रास्वपाको गुनासो व्यवस्थापन विभागमा कार्यरत थिए ।
पार्टी सञ्चालन प्रक्रियाप्रति तीव्र असन्तुष्टि जनाउँदै राणाले बिहीबारबाट रास्वपा त्यागेका छन् ।
राजीनामा गर्नुमा मूलतः आसन्न प्रतिनिधि सभाको प्रत्यक्ष र समानुपातिक उम्मेदवार छनोटको नाममा आर्थिक घोटाला भएको जनाउँदै उनले पार्टी परित्याग गरेका छन् । उनै राणासँग अनलाइनखबरले गरेको कुराकानीः
२०७९ सालको चुनावअघि राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) प्रवेश गरेर काठमाडौं–५ मा उम्मेदवार हुनुभएको थियो । आज रास्वपा परित्याग गरेको घोषणा गर्नुभयो । साढे तीन वर्ष आवद्द रहेको दल छोड्ने निर्णयमा किन पुग्नुभयो ?
पार्टीभित्र भएका बेथिति, महाधिवेशन गर्ने कुराहरू लगायत धेरै विषयमा पार्टी कहिले पनि जवाफदेही देखिएन । आन्तरिक लोकतन्त्रमा पनि पार्टीले आफ्नो अभ्यास राम्रो गरेन । मैले राजीनामा दिएको पत्रमा सबै कुरा लेखेको छु ।
निर्वाचन गरेर नेतृत्व चुनिएको क्षेत्रीय समितिमा आफ्नो अनुकूल मान्छे भएन भनेर कहिले समिति नै विघटन गर्ने काम भएको छ । निर्वाचित भएर आएको क्षेत्रीय समितिलाई बचाउनुपर्छ भनेर लडें । लोकतान्त्रिक पद्धतिबाट बनेको निर्वाचन क्षेत्रलाई हटाउनु हुन्न भनें । विधान संशोधन गरेर अलोकतान्त्रिक पद्दति बनाउने काम भयो ।
प्राइमरी इलेक्सनको मतभार ५० प्रतिशत बनाएर अरु अतिरिक्त ५० प्रतिशत राख्न हुँदैन भनेर संगठनको तर्फबाट राष्ट्रिय भेलामा मैले बोलेको हुँ ।
प्रारम्भिक मतदानबाट प्राप्त अंकलाई नै फाइनल गर्नुपर्छ भन्दै आएको हुँ । प्रारम्भिक मतदानबाट उम्मेदवार छनोट गर्ने विधान राखिएको छ । आन्तरिक लोकतन्त्रिक प्रक्रिया अबलम्बन गरिएन ।
अर्को विषय, विभिन्न बहनामा पार्टीको महाधिवेशन सार्ने काम भयो । एमाले र कांग्रेसले महाधिवेशन गर्ने हिम्मत गरे । रास्वपाको महाधिवशेनको मिति सारेको सार्है गरियो । आन्तरिक लोकतन्त्र र पार्टीभित्रको सुशासनको लागि लाख कोसिस गर्दा पनि सुधार गर्न सकिएन ।
पार्टीमा जवाफदेहिता र विशेष गरी आर्थिक पारदर्शिता देखिएन । आर्थिक पारदर्शिताका कुराहरू केहि समय अगाडि देखि उठाईरहेको थिएँ । रास्वपाको सदस्य हुँदा लाग्ने एक हजारबाट ३०० रुपैयाँ पालिका समितिमा जाने भनिएको थियो ।
प्राइमरी इक्लेसनबाट उम्मेदवार छनोट गर्न समानुपातिकमा ५० हजार रुपैयाँ तोकिएको थियो । समानुपातिकबाट उम्मेदवार हुन इच्छुक भएर आवेदन दिएकाहरूको कसको कति नम्बर आएको बारेमा जानकारी नै दिइएन । समानुपातिकमा १० प्रतिशत प्रवासी नेपालीबाट उम्मेदवार बनाउने नीति बनाइएको थियो । तर, प्रवासीबाट समानुपातिकमा उम्मेदवार शून्य छन् ।
बालेन र कुलमानतिरबाट आएकाहरुका लागि समानुपातिकमा भागबण्डा गरिँदा रास्वपाले आफ्नो तर्फका उम्मेदवारमा विधि लागु गर्न सक्थ्यो नि । बालेनजीको ४० र कुलमानजीको १४ जना छोडेर बाँकीमा पार्टीले बनाएको विधि लागु गरेको भए हुने थियो । रास्वपा तर्फबाट प्राप्त हुने संख्यामा किन आन्तरिक प्रतिस्पर्धा गर्न सकिएन ?
पार्टीभित्र यो अवधिमा जति खबरदारी गर्दा पनि सुधार भएन । आफ्नो क्षेत्रको उम्मेदवार त्यही क्षेत्रले छान्न सक्ने संगठनको अधिकारी पनि लुटियो । उहाँहरुलाई संगठन पनि नचाहिने, केहि पनि नचाहिने, विधि–विधान भन्दामाथि रहेर जुन बेला मन लाग्यो त्यहि बेला सचिवालयबाट मनपर्ने निर्णय गर्ने गरियो । केन्द्रीय समिति पनि उहाँहरुलाई चाहिएन । एउटा केन्द्रीय सचिवालय छ, त्यहाँबाट जे पनि निर्णय गराउने अत्यँत अलोकतान्त्रिक पद्दति बसाइयो ।
पार्टी स्थापनाका गर्नुको लागि जे हामीलाई बुझाइएको थियो, त्यो फाउण्डेसन नै नरहेपछि बस्न उपयुक्त लागेन । यो पार्टी फरक र राम्रो हुन्छ भनेर आएकोमा त्यसमा औचित्यता नै नरहेपछि र अनेक कोसिस गर्दा पनि सुध्रिने अवस्था नदेखेपछि राजीनमा दिएँ ।
पार्टी सुधारका लागि ‘तपाईंले उठाएका एजेण्डा ठीक हुन् यसमा सुधार गर्नुपर्छ’ भन्ने बुझाईमा नेतृत्व कहिले पनि रहेन ?
राष्ट्रिय भेलामा त्यति धेरै कुरा उठायौं । प्राइमरी इलेक्सनलाई शतप्रतिशत मान्नुपर्दछ भन्ने कुरालाई सबैले अनुमोदन गरेको विषय हो ।
चितवनको विस्तारित बैठकमा अर्ली अधिवेशन गर्ने हो कि भन्ने कुराहरु पनि भएका थिए । चुनावको एक महिना अघि महाधिवेशन गर्ने कुराहरु उठेका थिए । चितवनमा हामी भालुपुराण सुन्न गए जस्तो मात्रै भयो । भेलामा प्रस्तुत गरिएको दस्तावेजमा पाँच समूहमा छलफल हुँदा अधिकांशले अर्लि महाधिवेशनमा जानुपर्ने भएको थियो । कार्यवाहक सभापतिले भोलिपल्ट अधिवेशन हुँदैन मात्र भन्नुभयो । विस्तारित बैठकमा आएका प्रतिनिधि आफ्नो मत पनि राख्न पाएनन् ।
पार्टी केन्द्रले संगठनको कुरा सुन्ने लोकतान्त्रिक तरिका कहिले देखाएन । पार्टी सुधारका लागि पटक-पटक कोसिस गरियो । तोसिमा कार्कीले धेरै आवाज उठाउनु भएको थियो । उहाँलाई भित्रैबाट खेद्ने काम भयो । साइबर अट्याकहरु भए ।
बेथितिको अन्त्य गरेर थिति बसाउने भनेर आएको रास्वपा बेथितिको सुरुवात गर्न आएको रहेछ भन्ने तपाईंको निश्कर्ष हो ?
बाहिर सुनाउनका लागि सुशासन, जवाफदेहिता, पारदर्शिता भनिरहनु भएको छ । चुनावको मुखमा त्यत्रो प्राइमरी इलेक्सनमा स्क्याम गर्नुभएको छ । हामीसँग चुनावको बेला प्राइमरी इलेक्सन गर्ने भनेर प्रत्यक्ष पैसा उठाइ सकेपछि अब यो विधि हुँदैन भन्ने भन्नुहुन्छ ।
जतिबेला जे मन लाग्यो, त्यतिबेला जेपनि गर्न पाइने रहेछ । त्यसो भए, निर्वाचन आयोगलाई बुझाएको विधानमा प्राइमरी इलेक्सन गर्ने भनेर किन लेखिएको ? अहिले विशेष परिस्थिति भनिएको छ । राजनीतिमा विशेष परिस्थिति आकलन गरेर सम्भावित सबै कुराहरु यस्तो हुन सक्छन् भनेर विधि विधान बनाउने हो ।
चुनावको मुखमा आएर प्रत्यक्ष र समानुपातिक उम्मेदवार छनोटको नाममा आर्थिक घोटला गरिन्छ भोलि यो दलले सुशासन गर्छ भनेर कसरी पत्याउने ?
काठमाडौं–५ को उम्मेदवार हुन आकांक्षी तपाईंले पार्टीले टिकट नदिएपछि यो आरोप लगाएको भनिरहेका पनि छन् नि ?
मैले यो कुरा राष्ट्रिय भेला देखि उठाएको हुँ । मेरो ट्वीटर अकाउन्टमा गएर अढाई वर्ष अगाडि ट्विट हेर्नुभयो । त्यतिबेला पनि प्रश्न उठाएको छु ।
राष्ट्रिय भेलामा बोलाइसकेपछि निर्णयका ड्राफ्ट पनि हामीले पढ्नै नपाइकन पारित गर्ने ? संगठनका सबैजना मान्छेहरुको बौद्धिकताको स्तर समान त हुँदैन । दस्तावेजका दुई बुँदा प्रस्तुत गरेर बाँकी विषय देखाउने वा वितरण गर्ने पनि गरिएन ।
प्राइमरी इलेक्सनको काम भर्खर भएको हो । भर्खरको बेथितिलाई देखेर म बोलें । टिकट नपाएको भनेर यो कुरा उठाएको भन्ने हो भने त सदस्यले बुझाएको तीन सय रुपैयाँ पालिका समितिले प्राप्त गर्नुपर्ने पहिले भन्दै आएको हुँ । खबरदारी त मैले गर्दै आएको हुँ । संगठनमा जथाभावी गर्ने कामको रोक्न खबरदारी गरेकै हुँ । प्राइमरी इलेक्सनलाई शतप्रतिशत मानेर निर्णय गर्नुपर्ने बैशाखको राष्ट्रिय भेलामा खबरदारी गरेको हुँ ।
तपाईंले राजीनामा दिएको विषयलाई कतिपयले अलि फरक तरिकाले विश्लेषण पनि गरेका छन् । तपाईं पूर्व कांग्रेसमा फर्कनका लागि रास्वपा त्याग्नु भएको चर्चाबारे के भन्नुहुन्छ ?
मैले पहिला राजीनामा दिनुभयो भनेको यो पार्टीले आर्थिक विषयमा नागरिकलाई के भन्छ भनेर पनि हो । समयको हिसाबले उम्मेदवार हुन पाएन भनेर अर्थ लगाए पनि भयो । आफ्नो स्थानबाट सुध्रिने छाँटकाँट नदेखिपछि राजीनामा दिएको हुँ । रास्वपामा बसेर समय खर्च गर्न उपयुक्त लागेन ।
कसैले कांग्रेस जान छोडेको भन्लान्, कसैले एमाले भन्लान्, कसैले राप्रपा भन्लान् । अहिलेसम्म कुनै पनि पार्टी प्रवेश गरेको पनि छैन । केही निर्णय गरेको पनि छैन । राजनीति त म गर्छु नै । फुटबल खेलाडी मेस्सीले बार्सिलोनाबाट खेले । त्यहाँ नमिलेपछि पीएसजी गए, त्यसपछि उनी इन्टरमियामी गए । म पनि एउटा राजनीतिको एउटा कुशल खेलाडी हुन चाहन्छु । म खाली बस्न सक्दिन, मेरो त्यो नेचर छैन । तर अहिलेको समयमा मैले कुनै पनि डिसिजन लिएको छैन ।