प्रकाशित मिति : १८ असार २०८३, बिहिबार
अमेरिकाका कार्यवाहक राजदूत क्रिस्टोफर रेनोल्ड्सले मे महिनामा नेपालका पिस कोरका आठ जना नयाँ प्रतिक्रिया स्वयंसेवकलाई पद तथा गोपनीयताको शपथ गराउँदै। तस्बिरः नेपालस्थित अमेरिकी दूतावास।
सन् २०२५ मा नेपालमा सेवा गरेका अधिकांश पिस कोर स्वयंसेवकहरूले आफू बसेको र काम गरेको स्थानलाई सुरक्षित महसुस गरेको बताएका छन्। तर, पिस कोरले सार्वजनिक गरेको नयाँ प्रतिवेदनले यौन दुर्व्यवहार, सेवा समयअगावै अन्त्य गर्ने निर्णय तथा केही आपराधिक घटनाबारे पनि चिन्ताजनक तथ्यहरू सार्वजनिक गरेको छ।
जुन २०२६ मा सार्वजनिक गरिएको ‘नेपाल अपराध, दुर्व्यवहार तथा सेवा समयअगावै अन्त्यसम्बन्धी तथ्यांक’ शीर्षकको प्रतिवेदन सन् २०२५ को वार्षिक स्वयंसेवक सर्वेक्षण तथा पिस कोरका सुरक्षा अभिलेखमा आधारित छ। प्रतिवेदनको उद्देश्य नेपालमा सेवा गर्न इच्छुक सम्भावित स्वयंसेवक तथा सर्वसाधारणलाई स्वयंसेवकहरूको सुरक्षा अनुभूति, दुर्व्यवहार, सेवा समयअगावै अन्त्य र रिपोर्ट गरिएका अपराधबारे जानकारी उपलब्ध गराउनु रहेको छ।
प्रतिवेदनअनुसार, सर्वेक्षणमा सहभागी ९६ प्रतिशत स्वयंसेवकले आफू बसेको स्थानमा ‘धेरै सुरक्षित’ वा ‘सुरक्षित’ महसुस गरेको बताएका छन्। काम गर्ने स्थानको सुरक्षाबारे सोधिएको प्रश्नमा भने ९९ प्रतिशतले आफूलाई सुरक्षित महसुस गरेको उल्लेख गरेका छन्।
पिस कोरले प्रत्येक वर्ष स्वयंसेवकहरू बसोबास गर्ने समुदायमा उनीहरूले कत्तिको सुरक्षित महसुस गरेका छन् भन्नेबारे सर्वेक्षण गर्ने गरेको छ। नेपालसम्बन्धी यो तथ्यांक सन् २०२५ को वार्षिक स्वयंसेवक सर्वेक्षणमा आधारित हो।
प्रतिवेदनले यौन दुर्व्यवहारका अनुभव अझै पनि उल्लेखनीय रहेको देखाएको छ। सबैभन्दा धेरै रिपोर्ट गरिएका घटनामा सडकमा गरिने अश्लील टिप्पणी (क्याटकलिङ) र अनिच्छित यौन प्रस्ताव परेका छन्।
क्याटकलिङसम्बन्धी प्रश्नमा ५७ प्रतिशत स्वयंसेवकले आफूले कहिल्यै यस्तो अनुभव नगरेको बताएका छन्। तर ४३ प्रतिशतले कम्तीमा कुनै न कुनै समयमा यस्तो सामना गरेको जनाएका छन्। तीमध्ये १ प्रतिशतले दैनिक, ११ प्रतिशतले साप्ताहिक, १२ प्रतिशतले मासिक, ६ प्रतिशतले वर्षमा चार पटक र १० प्रतिशतले वर्षमा चार पटकभन्दा कम यस्तो अनुभव भएको बताएका छन्।
अनिच्छित यौन प्रस्तावको विषयमा ६१ प्रतिशतले कहिल्यै यस्तो अनुभव नभएको बताएका छन् भने ३९ प्रतिशतले विभिन्न अवधिमा यस्तो अनुभव भएको उल्लेख गरेका छन्।
यसका अतिरिक्त, यौनसम्बन्धी ठट्टा वा अश्लील तस्बिर साझा गरिने, अपमानजनक टिप्पणी गरिने तथा केही अवस्थामा शरीरका अंग प्रदर्शन गरिने घटनासमेत रिपोर्ट भएका छन्।
प्रतिवेदनअनुसार, यौन दुर्व्यवहार गर्ने व्यक्तिहरूमध्ये सबैभन्दा धेरै अपरिचित व्यक्ति रहेका छन्। त्यसपछि अन्य स्थानीय नागरिक दोस्रो स्थानमा रहेका छन्।
घटनास्थलका आधारमा हेर्दा यौन दुर्व्यवहारका अधिकांश घटना सडक वा फुटपाथमा भएका छन्। घर, रात्रिकालीन मनोरञ्जनस्थल, अनलाइन माध्यम, सार्वजनिक यातायात तथा कार्यस्थलमा पनि केही घटनाहरू रिपोर्ट गरिएका छन्।
सर्वेक्षणमा असंवेदनशील टिप्पणी, उत्पीडन तथा विभेदसम्बन्धी अनुभव पनि समेटिएको थियो। वैवाहिक स्थिति, तौल, लिङ्ग तथा जाति, रङ र जातीयतासम्बन्धी टिप्पणीहरू सबैभन्दा बढी उल्लेख भएका छन्।
यौन दुर्व्यवहारसम्बन्धी तालिम तथा सहयोगका विषयमा स्वयंसेवकहरूले पिस कोरलाई मध्यमदेखि राम्रो मूल्यांकन दिएका छन्। नेपालका औसत अंक पाँचमध्ये ३.८ देखि ४.१ सम्म रहेका छन्।
सबैभन्दा उच्च ४.१ अंक ‘यौन दुर्व्यवहार पहिचान गर्न र रिपोर्ट गर्न पर्याप्त तालिम उपलब्ध गराइन्छ’ भन्ने विषयमा प्राप्त भएको छ। सबैभन्दा कम ३.८ अंक ‘पिस कोरले यस्ता रिपोर्टलाई प्रभावकारी रूपमा सम्बोधन गर्न सक्छ’ भन्ने विश्वाससम्बन्धी प्रश्नमा प्राप्त भएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
प्रतिवेदनअनुसार, सन् २०२५ मा नेपालमा कार्यरत २४ जना स्वयंसेवकले सेवा अवधि पूरा हुनुअघि नै सेवा अन्त्य गरेका छन्।
तीमध्ये ५४ प्रतिशतले राजीनामा दिएका थिए भने ३८ प्रतिशत स्वास्थ्यसम्बन्धी कारणले सेवा छाडेका थिए। बाँकी ४–४ प्रतिशतको सेवा अवरुद्ध भएको तथा प्रशासनिक निर्णयमार्फत सेवा अन्त्य गरिएको थियो।
पिस कोरका अनुसार बिरामी, सुरक्षा चिन्ता, पारिवारिक अवस्था, अध्ययनमा फर्किने योजना वा अन्य व्यक्तिगत कारणले स्वयंसेवकहरूले सेवा अवधि पूरा हुनुअघि नै सेवा अन्त्य गर्न सक्छन्।
वित्तीय वर्ष २०२५ मा नेपालस्थित पिस कोर कार्यक्रममा कुल पाँच वटा आपराधिक घटना रिपोर्ट भएका थिए। तीमध्ये एउटा गैर-गम्भीर यौन आक्रमण, दुई वटा गैर-गम्भीर शारीरिक आक्रमण तथा दुई वटा चोरीका घटना रहेका छन्।
प्रतिवेदनमा बलात्कार, गम्भीर यौन आक्रमण, अपहरण, डकैती, गम्भीर शारीरिक आक्रमण, धम्की, घरफोडी तथा तोडफोडका कुनै पनि घटना दर्ता नभएको उल्लेख गरिएको छ।
क्षेत्रीय तथा विश्वव्यापी तुलनामा नेपालमा गैर-गम्भीर शारीरिक आक्रमणको दर युरोप, भूमध्यसागर तथा एसिया क्षेत्र र विश्वव्यापी औसत दुवैभन्दा उच्च रहेको प्रतिवेदनले जनाएको छ। चोरीका घटनाको दर क्षेत्रीय औसतभन्दा केही बढी भए पनि विश्वव्यापी औसतभन्दा कम रहेको उल्लेख गरिएको छ।
पिस कोरले यस्तो विवरण स्वयंसेवकहरूको सुरक्षा मूल्यांकन, समुदाय छनोट तथा स्वयंसेवकहरूको अनुभव विश्लेषणका लागि प्रयोग गर्ने जनाएको छ। प्रतिवेदनमा प्रयोग गरिएका अपराधका परिभाषाहरू अमेरिकी सङ्घीय अनुसन्धान ब्युरोका परिभाषाभन्दा केही फराकिला हुन सक्ने पनि स्पष्ट पारिएको छ।
समग्रमा, प्रतिवेदनले नेपालमा सेवा गरेका अधिकांश पिस कोर स्वयंसेवकहरूले आफूलाई सुरक्षित महसुस गरेको देखाए पनि यौन दुर्व्यवहारका घटना तथा केही सुरक्षा चुनौती अझै कायम रहेको संकेत गरेको छ।