प्रकाशित मिति : १८ असार २०८३, बिहिबार
Photo:Andy Arbeit /Unsplash
सङ्घीय सरकारको नयाँ मृत्युदर सम्बन्धी तथ्याङ्क अनुसार, कोभिड-१९ महामारीको उच्च प्रकोपपछि मृत्युदरमा लगातार आएको ह्रासका कारण सन् २०२५ मा औसत आयुले अर्को नयाँ कीर्तिमान कायम गरेको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।
‘युएस सेन्टर्स फर डिजिज कन्ट्रोल एन्ड प्रिभेन्सन’को नयाँ प्रतिवेदन अनुसार सन् २०२५ मा अमेरिकामा प्रति १,००,००० मानिसमा करिब ६८९ जनाको मृत्यु भएको छ, जुन विगत एक शताब्दीभन्दा बढी समयको अनुगमनमा सबभन्दा कम मृत्युदर हो। उमेर-समायोजित मृत्युदर सन् २०२१ को तुलनामा २२ प्रतिशतले घटेको छ भने महामारी सुरु हुनुभन्दा ठीक अघि अर्थात् सन् २०१९ को तुलनामा यो करिब ४ प्रतिशतले कम हो।
औसत आयु मुख्यतया कुनै निश्चित वर्षमा मृत्युदरको जनसङ्ख्या-स्तरको एक प्रतिनिधि चित्र हो। यो गणना नयाँ प्रतिवेदनमा समावेश गरिएको छैन, किनकि मृत्युदरको यो तथ्याङ्क प्रारम्भिक हो र मृत्युका सम्पूर्ण रेकर्डहरू प्रशोधन हुँदा यसमा केही परिवर्तन हुन सक्छ। यद्यपि, कीर्तिमानी रूपमा न्यून रहेको मृत्युदरले औसत आयु पनि कीर्तिमानी रूपमै उच्च हुने सङ्केत गर्ने जनसाङ्ख्यिक विज्ञहरू बताउँछन्।
सन् २०२५ मा अमेरिकामा मृत्युका प्रमुख कारणहरू पुरानै ढाँचा अनुसार रहेका छन्: मुटुको रोगका कारण सबभन्दा बढी अर्थात् करिब ६,९५,००० मानिसको मृत्यु भएको छ भने त्यसपछि क्यान्सरका कारण करिब ६,२३,००० जनाको मृत्यु भएको छ।
गैर-इरादापूर्ण चोटपटक, जसमा लागूऔषधको अत्यधिक सेवन पनि समावेश छ, मृत्युको तेस्रो प्रमुख कारण बनेको छ। लागूऔषध ओभरडोजका कारण हुने मृत्यु अझै पनि उच्च नै छ-प्रारम्भिक सीडीसी तथ्याङ्क अनुसार सन् २०२५ मा करिब ७०,००० मानिसको ओभरडोजका कारण मृत्यु भएको थियो। तर विज्ञहरूका अनुसार, यसमा आएको उल्लेख्य गिरावटले नै अमेरिकाको उमेर-समायोजित मृत्युदरलाई तल ल्याउन ठूलो भूमिका खेलेको देखिन्छ।
बढ्दो उमेरका मानिसको तुलनामा युवा वर्गमा के भइरहेको छ भन्ने कुराले औसत आयुलाई बढी प्रभाव पार्छ,जनसङ्ख्या तथ्याङ्कको माध्यमबाट मानव कल्याणमा सुधार ल्याउन केन्द्रित गैर-नाफामूलक संस्था ‘पपुलेसन रेफरेन्स ब्युरो’का सह-उपाध्यक्ष मार्क माथरले भने, “युवाहरूमा लागूऔषध ओभरडोजको सङ्ख्या नाटकीय रूपमा घट्दा, त्यसले वृद्ध उमेरको जीवन प्रत्याशा र समग्र जनसङ्ख्याको औसत आयुमा बढी मापनयोग्य प्रभाव पार्नेछ।
विशेष गरी उच्च सामाजिक-आर्थिक स्तर भएका समूहहरूमाझ लोकप्रिय बन्दै गएको ‘दीर्घायु आन्दोलन’ को उद्देश्य कृत्रिम बौद्धिकता, पूरक आहार र चिकित्सा उपचारको प्रयोग गरेर आफ्नो जीवविज्ञानलाई सकेसम्म लामो समयसम्म बचाउनु हो।
तर अनुसन्धानले के देखाउँछ भने, आफूलाई लामो र स्वस्थ जीवन जिउन मद्दत गर्ने केही उत्तम उपायहरूमा ती आधारभूत बानीहरू पर्छन् जसले मृत्युका प्रमुख कारणहरूलाई रोक्न मद्दत गर्दछन्।
मेरी आमाको उमेर ढल्किसकेको छ, र म उहाँलाई सधैं हिँडडुल गरिरहन सल्लाह दिन्छु,” माथरले भने, बुढ्यौलीमा हिँडडुल र गतिशीलता स्वास्थ्य र औसत आयुको निकै बलियो सूचक हो।
सक्रिय रहँदा सामाजिक सम्बन्धहरू बढाउन पनि मद्दत पुग्छ, जसले जैविक रूपमा मानिसलाई युवा राख्छ।
सन् २०२३ को एक अध्ययन अनुसार, राति सात देखि नौ घण्टा सुत्ने बानीले दीर्घायुको सम्भावनालाई १८ प्रतिशतले बढाउँछ। शाकाहारी आहारले मानिसको लामो समयसम्म बाँच्ने सम्भावना २१ प्रतिशतले बढाएको पाइएको थियो। त्यस्तै, दैनिक रूपमा तनाव व्यवस्थापन गर्ने उपायहरू अपनाउँदा २२ प्रतिशत र सकारात्मक सामाजिक अन्तरक्रियाले थप ५ प्रतिशतले स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउने देखिन्छ।
व्यापक सामाजिक र नीतिगत सहयोग बिना कुनै एक व्यक्तिले मात्र आफ्नो दीर्घायु सुधार गर्न सक्ने सीमाहरू सीमित हुने भर्जिनिया कमनवेल्थ युनिभर्सिटी सेन्टर अफ सोसाइटी एन्ड हेल्थका निर्देशक एमेरिटस एवं वरिष्ठ सल्लाहकार डा. स्टिफन वूल्फ बताउँछन्।
अमेरिकीहरू अन्य देशका मानिसको तुलनामा यी रोगहरूबाट बढी दरमा मर्नुको प्रमुख कारण उनीहरू बसिरहेको परिस्थिति हो, र ती परिस्थितिलाई सार्वजनिक नीतिले निर्धारण गर्छ,पारिवारिक चिकित्साको पृष्ठभूमि भएका वूल्फले भने, “यस्ता मृत्युदरलाई प्रभाव पार्ने धेरै नीतिगत विकल्पहरू छन्।
नयाँ सीडीसी प्रतिवेदनले देखाए अनुसार, अश्वेत र अमेरिकी आदिवासी मानिसहरूको मृत्युदर एसियाली मूलका मानिसहरूको तुलनामा दुई गुणाभन्दा बढी छ।
डा. वूल्फका अनुसार अमेरिकामा औसत आयुको कीर्तिमानी वृद्धि उत्साहजनक भए पनि पूर्ण रूपमा सन्तोषजनक भने छैन।
सार्वजनिक स्वास्थ्य र चिकित्सा क्षेत्रमा भएका प्रगतिहरूले गत शताब्दीमा अमेरिका र अन्य धनी राष्ट्रहरूमा मृत्युदर घटाउन मद्दत गरेको वूल्फले बताए। तर, अन्य समकक्षी राष्ट्रहरूमा मृत्युदर लगातार घटिरहँदा पनि अमेरिकामा भने सन् २०१० को आसपासमा मृत्युदर स्थिर भएको थियो।
हामीले युवा र मध्यम उमेरका अमेरिकीहरूको मृत्युमा डरलाग्दो वृद्धि देख्यौं, जुन अन्य उच्च आम्दानी भएका देशहरूमा देखिएको थिएन। यसले वृद्ध अमेरिकीहरूको मृत्युदर घटाउन भइरहेको प्रगतिलाई ओझेलमा पारिदियो, उनले भने, त्यो स्थिरताका लागि जिम्मेवार अधिकांश समस्याहरू अझै समाधान भएका छैनन् र तिनले लगातार ज्यान लिइरहेका छन्।
नयाँ सीडीसी प्रतिवेदनले सन् २०२४ को तुलनामा सन् २०२५ मा सबै उमेर समूहका मानिसको मृत्युदर घटेको देखाउँछ। तर, सबभन्दा कम गिरावट ४५ देखि ५४ वर्ष उमेर समूहका मानिसहरूमा देखिएको छ।
अहिलेका बालबालिकाहरू वयस्क अवस्थासम्म जीवित रहने सम्भावना र युवाहरू मध्यम उमेरसम्म पुग्ने सम्भावना विगतको तुलनामा कम हुँदै गएको छ, वूल्फले भने।
सीडीसीको नयाँ प्रतिवेदन अनुसार महिला र पुरुषको मृत्युदरमा पनि ठूलो भिन्नता छ। सन् २०२५ मा प्रति १,००,००० पुरुषमा उमेर-समायोजित मृत्युदर ८११ थियो भने महिलाहरूको हकमा यो दर ५८३ मात्र थियो।