प्रकाशित मिति : १७ फाल्गुन २०८२, आइतबार
फोटो : एपी/रासस
इरानका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनी कसरी अमेरिका र इजरायलको सटिक निशानामा परे भन्ने चासो र चर्चा अहिले सर्वत्र चुलिएको छ।
यस घटनामा अमेरिकी र इजरायली गुप्तचर निकायहरूले कसरी मजबुत सहकार्य गरे होलान् भन्ने प्रश्न पनि उब्जिएको छ। प्राप्त विवरण अनुसार, महिनौँदेखि इजरायल र अमेरिकाका गुप्तचर निकायहरूबीच यस विषयमा घनिभूत सहकार्य चलिरहेको थियो।
यस अभियानमा अमेरिकी केन्द्रीय गुप्तचर एजेन्सी (सीआईए) समेत संलग्न थियो। उनीहरूले मिलेर खामेनीमाथि कडा निगरानी राखिरहेका थिए। उनीहरूको दैनिक तालिका, बसोबासको स्थान, भेटघाट गर्ने व्यक्तिहरू, सञ्चारका माध्यमहरू तथा आक्रमणको जोखिम भएमा सुरक्षित हुन सक्ने सम्भावित स्थानबारे सूक्ष्म अनुगमन भइरहेको थियो।
सर्वोच्च नेताका अतिरिक्त उनीहरूले इरानका वरिष्ठ राजनीतिक तथा सैन्य नेतृत्वमाथि पनि निगरानी गरिरहेका थिए। झन्डै चार दशकदेखि देशको नेतृत्व सम्हाल्दै आएका खामेनीसँग ती नेताहरू प्रायः एकै स्थानमा भेला हुँदैनथे।
तर, पछिल्ला केही दिनमा गुप्तचर निकायहरूले उनीहरू एकै ठाउँमा भेला हुने दुर्लभ अवसर पाए। खामेनीसहितका शीर्ष इरानी अधिकारीहरूले शनिबार बिहान तेहरानस्थित एउटै परिसरभित्रका फरक–फरक स्थानमा बैठक गर्ने योजना बनाएका थिए। उक्त परिसरमा सर्वोच्च नेताको कार्यालय, राष्ट्रपतिको कार्यालय तथा राष्ट्रिय सुरक्षा संयन्त्र अवस्थित छन्।
इजरायली स्रोतका अनुसार, सामान्यतया अत्यन्त सावधानी अपनाउने खामेनीले पछिल्ला दिनहरूमा दिनको समयमा आफू कम जोखिममा रहेको महसुस गरेका थिए। त्यसैले उनले आफ्नो सतर्कता केही हदसम्म घटाएका थिए। खामेनीको यही असावधानी अमेरिकी र इजरायली अधिकारीहरूका लागि एउटा ठुलो अवसर बन्यो।
सुरुमा रातिको समयमा आक्रमण गर्ने योजना बनाइएको भए तापनि पछि त्यसलाई परिवर्तन गरी दिनकै समयमा आक्रमण गर्ने निर्णय गरियो। इजरायली सेनाका प्रमुख इयाल जमिरले वायुसेनाका विमानचालक (पाइलट) हरूलाई पठाएको सन्देशमा भनिएको थियो, “शनिबार बिहान अपरेसन सुरु हुन्छ। तपाईँहरूलाई लक्ष्यमा प्रहार गर्ने अनुमति दिइएको छ। हामी इतिहास रच्दैछौँ।”
इजरायली समयअनुसार बिहान करिब ६ बजे इजरायली युद्धविमानहरूले परिसरभित्रका लक्ष्यहरूमा अत्यन्तै सटिक हतियार र लामो दूरीका क्षेप्यास्त्र प्रहार गरे। अमेरिकी र इजरायली समन्वयमा भएको यस आक्रमणमा परिसरभित्र रहेका तीनवटै स्थानलाई एकैसाथ निशाना बनाइएको थियो। आक्रमणको केही घण्टापछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत खामेनीको मृत्यु भएको घोषणा गरे।
ट्रम्पले लेखेका थिए, “उनी हाम्रो गुप्तचर र उच्च प्रविधियुक्त अनुगमन प्रणालीबाट उम्कन सकेनन्। इजरायलसँगको निकट सहकार्यमा गरिएको यस कारबाहीका सामु उनी वा उनीसँगै मारिएका अन्य नेताहरू निरीह बने।”
यद्यपि, एकै स्थानमा यति धेरै वरिष्ठ अधिकारीहरू किन भेला भए भन्ने विषय अझै प्रस्ट भइसकेको छैन। उक्त बैठकमा रक्षामन्त्री अजीज नासिरजादेह, सैन्य परिषद्का प्रमुख अली शामखानी, गुप्तचर उपमन्त्री मोहम्मद शिराजी, इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स का प्रमुख मोहम्मद पाकपुर तथा एयरोस्पेस बलका कमान्डर सेय्यद माजिद मौसावी लगायत सहभागी रहेको दाबी गरिएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार, यस घटनाले पछिल्ला महिनाहरूमा इजरायल र अमेरिकाले इरानभित्र गहिरो गुप्तचर सञ्जाल विस्तार गरेको तथ्यलाई उजागर गरेको छ। इजरायलले यसअघि पनि इरानी सैन्य तथा परमाणु कार्यक्रमसँग सम्बन्धित उच्च अधिकारीहरूलाई लक्षित गरी कारबाही गर्दै आएको थियो, तर यसपटक सिधै सर्वोच्च नेतामाथि नै प्रहार गरियो।
यस अभियानको तयारी केही सातादेखि संयुक्त रूपमा भइरहेको बताइएको छ। क्रिसमसपछिको साता इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले अमेरिकाको फ्लोरिडास्थित मार-ए-लागो निवासमा ट्रम्पसँग भेट गरी इरानले आफ्नो क्षेप्यास्त्र कार्यक्रम अघि बढाइरहेको र परमाणु क्षमता पुनः सक्रिय बनाउन खोजिरहेको जानकारी दिएका थिए।
त्यसपछि इरानभित्र व्यापक सडक प्रदर्शन चर्किएको थियो, जसलाई सरकारले कडा दमन गर्यो। यही पृष्ठभूमिको बीचमा संयुक्त सैन्य कारबाहीको योजनालाई तीव्र पारिएको थियो।
यस घटनापछि मध्यपूर्वको अवस्था थप अनिश्चित र तनावपूर्ण बनेको छ। आगामी दिनमा इरानको प्रतिक्रिया कस्तो हुन्छ र क्षेत्रीय स्थिरतामा यसले कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने विषय अहिले विश्व समुदायको चासोको केन्द्र बनेको छ।